Energiedelen helpt niet tegen netcongestie

Energiedelen klinkt aantrekkelijk: jij hebt een overschot aan elektriciteit, ik heb een tekort. Waarom zouden we die stroom dan niet met elkaar delen?

Energiedelen is vastgelegd in Europese wetgeving. Maar er is meestal geen fysieke verbinding tussen de persoon die energie deelt en de ontvanger. Het gaat om een administratieve afspraak: de opgewekte en gebruikte elektriciteit worden financieel met elkaar verrekend.

De energiegever zal vaak iemand met zonnepanelen zijn, met een overschot op zonnige dagen. De ontvanger is waarschijnlijk vaker iemand zonder zonnepanelen. Wie zelf zonnepanelen heeft, heeft immers vaak óók een overschot op dezelfde momenten.

Voorstanders noemen financiële voordelen. Energiegevers zouden een gunstigere prijs voor hun zonnestroom krijgen. En ook wordt autonomie genoemd: het zou leiden tot minder afhankelijkheid van “grote commerciële energiereuzen”.

Over beide punten zou ik een aparte column kunnen schijven, maar ik wil het graag hebben over een derde voordeel dat ik regelmatig hoor: energiedelen zou netcongestie verminderen. En dat lijkt me onwaarschijnlijk.

Netcongestie kent namelijk twee vormen:

1. Invoedingscongestie

Een tekort aan ruimte om elektriciteit terug te leveren aan het net. Dit speelt vooral op zonnige dagen in voorjaar en zomer, midden op de dag.

2. Afnamecongestie

Een tekort aan ruimte om elektriciteit af te nemen van het net. Dit speelt vooral op donkere, koude winteravonden.

Deze twee soorten congestie ontstaan door andere oorzaken en op andere momenten. Maar in beide gevallen zie ik geen grote rol voor energiedelen.

Bij invoedingscongestie klinkt energiedelen in eerste instantie logisch. Als iemand anders jouw zonnestroom gebruikt, kan je die stroom toch meteen lokaal gebruiken?

Energiedelen kan helpen tegen invoedingscongestie als het tijdens hoge invoedpieken stimuleert meer elektriciteit te gebruiken. Dit moet dan wel in hetzelfde deel van het elektriciteitsnet zijn als de opwekpiek speelt. Het liefst met grote gebruikers zoals het laden van de elektrische auto. Met een wasmachine kan het ook, maar het effect daarvan is vrij beperkt want de wasmachine gebruikt relatief weinig elektriciteit.

Maar op dagen met invoedingscongestie zijn de elektriciteitsprijzen vaak al zeer laag of zelfs negatief. Hebben gebruikers een dynamisch contract dan is er al een duidelijke financiële prikkel om meer te gebruiken. De vraag is hoeveel flexibele én grote afnemers er zijn die géén zonnepanelen hebben, géén dynamisch contract willen, maar wél willen meedoen aan energiedelen. Ik verwacht dat dit een relatief kleine groep is.

En zelfs als dat goed lukt: elektriciteit volgt altijd de weg van de minste weerstand. Is er lokaal vraag, dan wordt lokaal opgewekte stroom daar al gebruikt, ongeacht de administratieve afspraak over energiedelen. En de energieontvanger kan bovendien aan de andere kant van de stad of zelfs in een andere regio zitten. Ze zitten mogelijk op een heel ander deel van het elektriciteitsnet aangesloten.

De makkelijkere oplossing is het aftoppen van de productie tijdens invoedingscongestie. Dat klinkt zonde, maar is een logisch gevolg van een energiesysteem dat steeds meer draait op zon en wind. Er komen zoveel zonnepanelen en windmolens dat we op die congestiemomenten niet alle elektriciteit kunnen gebruiken, opslaan of exporteren.

Bij afnamecongestie is de bijdrage van energiedelen nog beperkter. Dit probleem ontstaat vooral op donkere, koude winterdagen. Dagen waarop zonnepanelen nauwelijks stroom produceren. Welke elektriciteit kunnen energiegevers dan delen? Waarschijnlijk kunnen zij die stroom grotendeels direct zelf gebruiken. En energiedelen zorgt op dat moment niet opeens voor extra productie van zonnestroom. Afnamepieken ga je er dus niet mee verminderen.

Energiedelen zal waarschijnlijk vooral plaatsvinden op dagen met redelijke opwek en een redelijk verbruik, zoals in de herfst of bewolkte dagen in het voorjaar en de zomer. Alleen is er op dat soort dagen meestal geen sprake van netcongestie.

Je kan prima een discussie voeren over de voor- en nadelen van energiedelen. Maar het is onwaarschijnlijk dat energiedelen een significante oplossing gaat zijn voor netcongestie.

Maarten schrijft regelmatig simpele uitleg over de energietransitie en netbeheer, deze zijn te vinden op maartenstaats.substack.com.