Hitte jaagt stroomprijs op: 'De zomerpiek wordt net zo belangrijk als de winterpiek'

De elektriciteitsprijzen schoten afgelopen week in Nederland en België naar het hoogste niveau in jaren. De oorzaak? Een combinatie van extreme hitte,  gebruik van airco's, een terugvallende productie van zonne- en windenergie in de avonduren en gascentrales die in korte periodes de stroomvraag moeten aanvullen. Volgens Hans van Cleef, Managing Director en Head of Research bij EqoLibrium, is dit geen incidenteel verschijnsel. "Dit is een structurele ontwikkeling waar het energiesysteem zich op zal moeten aanpassen."

Airco's zijn niet de enige oorzaak

Tijdens warme dagen draait de elektriciteitsvraag overuren. Huishoudens zetten airco's aan, koken elektrisch, laden hun auto op en gebruiken meer apparaten. Juist op het moment dat de zon ondergaat en de opbrengst van zonnepanelen afneemt, ontstaat een forse piekvraag.

"Airco's zijn niet de enige reden voor de hoge prijzen", zegt Van Cleef. "Maar ze zijn wel een belangrijke extra factor. Overdag compenseert de hoge zonnestroomproductie het extra verbruik grotendeels. In de avond valt die productie weg, terwijl de airco's nog volop draaien. Dan moeten gascentrales het overnemen en dat zie je direct terug in de elektriciteitsprijs."

Ook elders in Europa is hetzelfde patroon zichtbaar. Door de hittegolf lopen de groothandelsprijzen op in onder meer België, Duitsland en Frankrijk. De combinatie van een sterk stijgende koelvraag, minder wind en afnemende zonneproductie zorgt op meerdere elektriciteitsmarkten voor forse prijspieken.

Geen incident, maar een nieuwe realiteit

Volgens Van Cleef past deze ontwikkeling in een bredere trend. Europa elektrificeert in hoog tempo. Niet alleen koelen gebeurt steeds vaker elektrisch, ook verwarmen verschuift van aardgas naar warmtepompen. "We zien de afgelopen jaren een explosieve groei van airco's en lucht-luchtwarmtepompen. Die ontwikkeling stopt niet. Daardoor neemt de elektriciteitsvraag structureel toe."

Dat betekent volgens hem dat de zomer een steeds grotere rol gaat spelen op de elektriciteitsmarkt. "Vroeger keken we vooral naar de winterpieken door de warmtevraag. Maar de zomer loopt daar eigenlijk op vooruit. Niemand gaat zijn woning koelen met aardgas; dat gebeurt volledig elektrisch. Daardoor wordt de zomerpiek steeds belangrijker."

België en Frankrijk laten volgens hem al zien waar Nederland naartoe beweegt. Daar wordt veel langer elektrisch verwarmd, waardoor zowel zomer- als winterpieken veel duidelijker zichtbaar zijn op de elektriciteitsmarkt.

Prijsprikkels veranderen gedrag

Van Cleef verwacht dat niet duurzaamheid, maar vooral de energieprijs het gedrag van consumenten zal veranderen. "Mensen reageren nu eenmaal sterker op hun portemonnee dan op duurzaamheidsargumenten."

Hij wijst op de energiecrisis na de Russische inval in Oekraïne. "Daardoor gingen de energieprijzen door het dak. Plotseling gingen mensen isoleren, warmtepompen aanschaffen en nadenken over hun energieverbruik. De energietransitie draait inmiddels niet alleen meer om klimaat, maar ook om energieonafhankelijkheid en geopolitiek."

Ook de huidige prijspieken zullen volgens hem leiden tot gedragsverandering. "Mensen gaan slimmer kijken wanneer ze hun auto laden, de vaatwasser aanzetten of hun airco gebruiken. Daarnaast worden batterijen steeds interessanter. Grote prijsverschillen maken de businesscase voor opslag alleen maar beter."

Slimmer koelen begint met isoleren

Toch ligt de eerste oplossing volgens Van Cleef niet bij techniek, maar bij de woning zelf. "Isoleren is altijd de beste investering. Dat helpt niet alleen om warmte binnen te houden in de winter, maar juist ook om hitte buiten te houden in de zomer. "Begin met buitenzonwering, rolluiken of andere manieren om direct zonlicht tegen te houden. Hoe minder warmte je woning binnenkomt, hoe minder je hoeft te koelen."

Slimme energiesturing zal volgens hem eveneens een steeds grotere rol spelen. Airco's, warmtepompen, laadpalen en huishoudelijke apparaten kunnen automatisch inspelen op lage stroomprijzen en het beschikbare aanbod van duurzame elektriciteit.

Batterijen worden onmisbaar

Volgens Van Cleef zal het energiesysteem zich de komende jaren aanpassen aan deze nieuwe werkelijkheid. "Niet alleen huishoudens krijgen batterijen. Ook naast zonne- en windparken zal steeds meer opslag worden gebouwd. Daarmee kun je de goedkope zonnestroom uit de middag verschuiven naar de avonduren."

Daarnaast verwacht hij dat ook bedrijven actiever gaan meedoen aan flexibiliteit op het elektriciteitsnet. "Er komen steeds meer manieren om pieken af te vlakken. Niet alleen met batterijen, maar ook doordat bedrijven tijdelijk minder elektriciteit gebruiken op momenten dat het net zwaar belast is."

Beleid moet sneller

Hoewel de markt zich volgens Van Cleef vanzelf aanpast, ziet hij ook een duidelijke taak voor de overheid. "Het beleid loopt vaak achter op de praktijk. Daardoor gaan huishoudens en bedrijven zelf oplossingen bedenken. Dat is logisch, maar niet altijd de meest efficiënte route."

Meer aandacht voor isolatie, opslag en slimme sturing zou volgens hem effectiever zijn dan uitsluitend inzetten op extra elektrische apparatuur. "De energietransitie draait uiteindelijk niet alleen om méér elektriciteit gebruiken, maar vooral om slimmer omgaan met de elektriciteit die we hebben."

De conclusie is volgens Van Cleef helder: hittegolven en de opmars van airco's maken de elektriciteitsmarkt fundamenteel anders. "Dit is geen tijdelijk verschijnsel. De zomerpiek hoort er voortaan gewoon bij."