Netcongestie is al jaren een probleem en onlangs werden de gevolgen voor het eerst tastbaar, met een aansluitstop voor delen van de provincie Utrecht. Maar netcongestie biedt ook mogelijkheden rond inzet van batterijen bij gebruikers en op plekken waar energie wordt opgewekt. De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) heeft in een onderzoek uitgewerkt hoe groot- en kleinschalige batterijprojecten gerealiseerd kunnen worden.

De kansen voor grootschalige batterijen zitten vooral in de groeiende behoefte aan flexibiliteit in de elektriciteitssystemen die steeds afhankelijker worden van wind- en zonne-energie. Verder zijn er nog enkele positieve ontwikkelingen rond batterijen voor de uitrol, zoals technologische vooruitgang en dalende prijzen.

Maar per type batterijen zijn er ook enkele knelpunten, alhoewel die ook weer voor mogelijkheden zorgen. Voor de korte termijn is bijvoorbeeld netcongestie een punt, wat voor lange doorlooptijden voor nieuwe aansluitingen zorgt. Ook is er een beperkt beschikbaar transportcapaciteit en vroege betalingsverplichtingen zorgen ervoor dat projecten vertragen of niet tot stand komen. Maar het biedt kansen voor batterijen en opwek omdat de beschikbare afnamecapaciteit beter kan worden benut. Ook kunnen nieuwe contractvormen kansen bieden door de bijbehorende vergoedingen en kortingen, al blijft de implementatie hiervan volgens de onderzoekers nog achter bij de behoefte.

Het verdienpotentieel op langere termijn kent ook uitdagingen en kansen. Financiers zoeken voorspelbare inkomsten maar de marktomstandigheden zijn juist veranderlijk en onzeker. Dat leidt bij standalone batterijen en die met opwek tot onzekerheid.

Kijk verder dan het jaar 2030

“Hoge en stijgende transportkosten en beperkte alternatieve transportrechten vormen een knelpunt, vooral voor standalone projecten”, schrijven de onderzoekers. “Lagere transportkosten in buurlanden zorgen bovendien voor een ongelijk speelveld. Nieuwe contractvormen 4 en tijdsgebonden tarieven kunnen extra inkomsten of korting bieden en daarmee transportkosten deels compenseren, maar dit is vaak onvoldoende en de implementatie blijft achter.”

Om grootschalige batterijen te stimuleren doen de onderzoekers een aantal aanbevelingen. Het belang van grootschalige batterijen moet benadrukt worden. Er moet verder gekeken worden dan het jaar 2030, ook moet er een nationaal doel komen wat vertaald wordt naar de provincies. Ook moet de maatschappelijke bijdrage beloond worden, onder meer door te werken aan leveringszekerheid op de langere termijn.

De overige aanbevelingen luiden: verbeter de sturing op locaties. Dit kan bijvoorbeeld door batterijen naast de bijbehorende windparken te plaatsen, niet op de bedrijventerreinen. En implementatie moet ondersteund worden, door de kennis over batterijen te versterken bij vergunningverleners en een collectieve inzamel- en recycleplek op te zetten.

Kleinschalige batterijen beperkt door dubbele energiebelasting

In het rapport over kleinschalige batterijen valt op dat de wet- en regelgeving achterloopt bij de technologische ontwikkelingen. Dat zorgt voor problemen bij de implementatie en het mogelijk maken van batterij-inzet op specifieke elektriciteitsmarkten of specifieke toepassingen. Dubbele energiebelasting blijft de grootste beperking voor kleinschalige batterijen en deze wordt op korte termijn niet afgeschaft.

Ook zorgen stijgende nettarieven, de afschaffing van de salderingsregeling en onduidelijke tariefstructuren maken het lastig om de businesscase voor batterijen te bepalen. Het huidige verdienmodel, gebaseerd op de onbalansmarkt, zal naar verwachting minder aantrekkelijk worden.

De opschaling van Vehicle-to-Grid (V2G) is ook problematisch, want dit wordt vertraagd door gebrek aan interoperabiliteit, standaardisatie en achterlopende Europese codes. Ook zorgen over batterijdegradatie en een beperkt aanbod van voertuigen met bidirectionele laadmogelijkheden, remmen de groei.

Een structurele oplossing voor de dubbele energie belasting lijkt op korte termijn onhaalbaar vanwege de complexiteit. Dit veroorzaakt een aanzienlijk concurrentievoordeel voor grootschalige batterijen. De onderzoekers zien graag dat dit in ogenschouw wordt genomen en voor de langere termijn een oplossing te vinden.  

Verder bevelen de onderzoekers aan dat er  zoveel mogelijk gebruik moet worden gemaakt van lokale flexibiliteit en netbeheerders zouden dit niet meer als risico moeten zien. Een ander probleem is dat het vergunningsproces voor mobiele batterijen momenteel tijdrovend is. Uniforme vergunningsverlening of de mogelijkheid om een systeem (door een externe partij) te kunnen valideren zou dit proces aanzienlijk kunnen vereenvoudigen.

Voor de meeste consumenten is het nu nog onduidelijk hoe je een thuisbatterij kan inzetten en welke financiële risico’s daar bij horen. “Vanwege de complexiteit en de financiële risico’s van thuisbatterijen is het raadzaam dat de overheid een actievere rol neemt in het informeren van consumenten”, besluiten de onderzoekers.