Onduidelijke duurzaamheidsregels zorgen voor hogere bouwkosten en vertragen innovatie

Hoewel de bouwsector voor een enorme verduurzamingsopgave staat, blijkt het huidige systeem van regels en beoordelingsmethoden juist een rem te zetten op duurzame innovatie. Onderzoek van hogeschool Windesheim en Building Materials Europe laat zien dat het ontbreken van een eenduidige definitie van duurzaamheid leidt tot hogere kosten, meer administratieve druk en onzekerheid bij investeringen.

De bouwsector speelt een cruciale rol in de klimaatsopgave. Wereldwijd is de gebouwde omgeving verantwoordelijk voor een aanzienlijk deel van de co2-uitstoot, waardoor verduurzaming van woningen en gebouwen hoog op de politieke agenda staat. Toch verloopt de transitie minder snel dan gewenst. Een belangrijke oorzaak ligt volgens onderzoekers niet bij een gebrek aan ambitie, maar bij de manier waarop duurzaamheid momenteel wordt gemeten en gereguleerd.

Veel regels weinig duidelijkheid

In de afgelopen jaren zijn tal van richtlijnen, certificeringen en wettelijke verplichtingen ingevoerd om duurzaam bouwen te stimuleren. In de praktijk blijken deze regels echter niet altijd goed op elkaar aan te sluiten. Verschillende overheden, regio’s en organisaties gebruiken uiteenlopende definities en beoordelingsmethoden, waardoor onduidelijkheid ontstaat over wat precies als duurzaam wordt beschouwd.

Voor bouwbedrijven betekent dit dat dezelfde oplossing op basis van verschillende beoordelingskaders tot andere conclusies kan leiden. Dat maakt het lastig om gefundeerde keuzes te maken en langetermijninvesteringen te rechtvaardigen.

Duurzaamheid is meer dan alleen de productiefase

Een belangrijk knelpunt zit in de manier waarop milieuprestaties worden beoordeeld. Sommige bouwmaterialen hebben tijdens de productie een relatief hoge milieu-impact, maar leveren gedurende het gebruik juist grote besparingen op in energieverbruik. Wanneer beoordelingssystemen vooral kijken naar de uitstoot tijdens de productiefase, kunnen oplossingen met een betere totale milieubalans onterecht minder gunstig uit de bus komen.

Volgens deskundige moet daarom niet alleen worden gekeken naar productie-emissies, maar naar de volledige levenscyclus van een product. Daarbij spelen ook onderhoud, levensduur, hergebruiksmogelijkheden en verwerking na gebruik een belangrijke rol.

Verschillen tussen landen en gemeenten

De complexiteit wordt verder vergroot doordat landen verschillende databases en rekenmethoden gebruiken voor milieuprestaties van producten. Daardoor kan een bouwproduct in het ene land een andere milieuscore krijgen dan in het andere.

Ook binnen Nederland lopen eisen uiteen. Gemeenten, provincies en vergunningverleners stellen regelmatig aanvullende voorwaarden, waardoor bedrijven telkens met andere beoordelingscriteria worden geconfronteerd.

Hogere kosten voor de hele keten

Omdat betrouwbare en uniforme informatie ontbreekt, moeten bedrijven zelf veel gegevens verzamelen, controleren en vertalen naar uiteenlopende rapportage-eisen. Dat vraagt specialistische kennis, extra tijd en intensieve samenwerking met leveranciers.

Deze inspanningen brengen kosten met zich mee die uiteindelijk worden doorberekend in bouwprojecten. Daarmee heeft de huidige situatie niet alleen gevolgen voor bedrijven, maar ook voor opdrachtgevers en woningzoekende die indirect met hogere bouwkosten worden geconfronteerd.

Innovaties blijven vaker op de plank liggen

De onduidelijkheid rond regelgeving heeft nog een ander effect: bedrijven worden voorzichtiger met innovatieve oplossingen. Wanneer vooraf niet duidelijk is hoe een nieuw materiaal of een innovatieve bouwmethode wordt beoordeeld, kiezen organisaties sneller voor bekende en bewezen alternatieve.

Daardoor kunnen juist de innovaties die nodig zijn om de sector duurzamer te maken minder snel worden toegepast. Regels die bedoeld zijn om verduurzaming te stimuleren, kunnen zo onbedoeld leiden tot behoudend gedrag.

EPD als gemeenschappelijke basis

Volgens de onderzoekers ligt een deel van de oplossing in het breder toepassen van Environmental Product Declarations (EPD’s). Dit zijn gestandaardiseerde milieuprofielen waarin de impact van een product gedurende de volledige levenscyclus wordt vastgelegd. Wanneer producenten hun gegevens volgens dezelfde standaard aanleveren, ontstaat een uniforme basis waarop architecten, aannemers, opdrachtgevers en overheden producten kunnen vergelijken. Dat bevordert transparantie en vermindert interpretatieverschillen.

Alleen productdata standaardiseren is echter niet voldoende. De sector moet ook overeenstemming bereiken over welke duurzaamheidsaspecten worden meegewogen en hoe prestaties worden beoordeeld. Daarbij gaat het niet uitsluitend om co2-uitstoot, maar ook om grondstoffengebruik, circulariteit, onderhoud, levensduur en hergebruik.