Realisatie van enorme waterbatterij bij de Deltawerken steeds dichterbij

Tien jaar nadat het idee voor Delta21 ontstond, verschuift de aandacht van technische plannen naar maatschappelijke en politieke verankering. Het ambitieuze project, dat waterveiligheid, energieopslag en natuurherstel moet combineren, bevindt zich nog altijd in de voorbereidende fase, maar heeft inmiddels een brede coalitie van bedrijven, burgercoöperaties, universiteiten en prominente bestuurders achter zich verzameld.

Toen Solar365 eerder sprak met initiatiefnemer Huub Lavooij, lag de nadruk nog op de technische haalbaarheid en de Europese procedures die nodig zijn om het project in een Natura 2000-gebied mogelijk te maken. Inmiddels bevindt Delta21 zich in een nieuwe ontwikkelingsfase. “Het project heeft de afgelopen tien jaar in een voortraject gezeten”, vertelt projectdirecteur Tijmen Keesmaat. “We zijn nu bezig het vliegwiel op te starten. Een belangrijke stap daarin was de oprichting van Coöperatie Delta21 in oktober 2025.”

Het oorspronkelijke ontwerp blijft daarbij ongewijzigd. Delta21 voorziet nog altijd in een valmeer van ongeveer 50 vierkante kilometer met een opslagcapaciteit van 34 gigawattuur. Het systeem moet fungeren als een enorme waterbatterij: bij een overschot aan duurzame energie wordt water het valmeer ingepompt, waarna het later via pompturbines weer elektriciteit kan opwekken.

Ook de plannen voor een drijvend zonnepark blijven overeind.

Van initiatief naar brede coalitie
De oprichting van de coöperatie markeert een omslagpunt. Waar Delta21 jarenlang vooral werd gedragen door initiatiefnemers Huub Lavooij en Leendert Berke, wordt het project nu ondersteund door een breed netwerk van partijen uit verschillende sectoren. Inmiddels zijn 23 organisaties aangesloten, waaronder bagger- en bouwbedrijven Boskalis, Van Oord en DEME, energiebedrijven ENGIE, Shell en Greenchoice en burgercoöperaties zoals Deltawind, Zeeuwind en Haagse Stroom.

Volgens Keesmaat is bewust gekozen voor een brede vertegenwoordiging. “Er zijn zoveel publieke belangen mee gemoeid dat dit geen volledig commercieel project kan zijn.” Het bestuur van de coöperatie weerspiegelt die gedachte. Drie vertegenwoordigers uit de belangrijkste geledingen van het project vormen samen het bestuur: Doekle Terpstra namens de burgercoöperaties, Ronald de Geus van Van Oord namens de bouw- en baggersector en Malou Bergboer van Shell namens de energiesector. “Hiermee zijn de drie belangrijkste bloedgroepen binnen het project vertegenwoordigd”, aldus Keesmaat. De afgelopen periode stond vooral in het teken van het opbouwen van deze organisatie, het aantrekken van leden en het creëren van een breed maatschappelijk draagvlak.

 

Drie ministeries onderzoeken de haalbaarheid
De grootste bestuurlijke mijlpaal van het afgelopen jaar is de start van een brede verkenning door drie ministeries. Die verkenning werd in 2024 goedgekeurd door minister Sophie Hermans. Het Ministerie van Klimaat en Groene Groei (KGG) fungeert daarbij als trekker van het proces. Daarnaast zijn ook het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) en het Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) betrokken.

“Het project wordt op alle facetten bekeken, doorgerekend en onderzocht”, zegt Keesmaat. “Die brede verkenning wordt naar verwachting volgend jaar februari afgerond. We hopen op positieve adviezen zodat we daarna verder kunnen.” De betrokkenheid van drie ministeries onderstreept het integrale karakter van Delta21. Waar KGG zich richt op de energiecomponent, kijken IenW en LVVN onder meer naar waterveiligheid, infrastructuur, natuur en ecologische effecten. Van een vergunningentraject is voorlopig nog geen sprake. Eerst moet duidelijk worden of het project technisch, financieel en maatschappelijk uitvoerbaar is.

Meer dan drie pijlers
Delta21 werd oorspronkelijk gepresenteerd als een combinatie van drie maatschappelijke opgaven: waterveiligheid, energieopslag en natuurherstel. Inmiddels spreekt de organisatie over vier pijlers.

De drie kernpijlers blijven:

• Natuur: herstel van de vismigratie en verbetering van de balans tussen natuur, drinkwater en zoetwatervoorziening;

• Waterveiligheid: bescherming van Nederland tegen overstromingen;

• Energie: grootschalige energieopslag als buffer tussen windproductie en elektriciteitsverbruik.

Daar is inmiddels een vierde pijler aan toegevoegd: regionale ontwikkeling. Die moet voortkomen uit de economische en ruimtelijke kansen die het project creëert.

 

Geen oplossing voor vandaag
De sterk toegenomen aandacht voor netcongestie heeft Delta21 relevanter gemaakt, al plaatst Keesmaat daar direct een nuance bij. “Wij zijn geen oplossing voor de problemen van vandaag. Ook niet voor over drie jaar. Maar over tien jaar kunnen we wel een belangrijke bijdrage leveren.”

Volgens eerdere berekeningen kan het project bovendien financieel interessant zijn voor Nederland. “We hebben zelf doorgerekend dat alleen al op het gebied van energie de BV Nederland hier geld mee kan verdienen. Dan hebben we de andere maatschappelijke baten nog niet eens meegerekend.” De totale investering wordt momenteel geraamd op 8 tot 10 miljard euro.

Prominente steun vanuit maatschappij en bedrijfsleven
Om het draagvlak verder te vergroten, heeft Delta21 daarnaast een Comité van Aanbeveling opgericht. Daarin hebben dertien prominente Nederlanders zitting uit de politiek, wetenschap, het bedrijfsleven en de energiesector. Onder hen bevinden zich oud-premier Jan Peter Balkenende, voormalig ASML-topman Peter Wennink, voormalig Tweede Kamerlid Gert-Jan Segers, oud-minister Hugo de Jonge, transitiedeskundige Jan Rotmans, hoogleraar Barbara Baarsma en Kees Vendrik van het Nationaal Klimaatplatform. Een van de leden, Marjan Minnesma, is onlangs overleden.

Peter Wennink gaf eerder aan dat Delta21 nog te vroeg in ontwikkeling is om opgenomen te worden in strategische toekomstscenario's, maar wel interessant genoeg is om zich eraan te verbinden. Daarnaast beschikt Delta21 over een Raad van Advies met onder anderen voormalig kabinetschef Diederik Samsom, Sabine Biesheuvel van BlueCity en Katinka Abbenbroek van duurzaamheidsplatform Springtij. Volgens Keesmaat laten beide adviesorganen zien dat het project inmiddels veel breder wordt gedragen dan alleen door de oorspronkelijke initiatiefnemers.

Politiek blijft grootste uitdaging
De grootste onzekerheid ligt volgens Keesmaat niet bij de techniek, maar bij de politiek. “Er moet daadkracht en slagkracht komen. Het beleid moet voor de komende jaren goed worden vastgelegd.”

De komende jaren staan daarom vooral in het teken van het verder uitbreiden van het draagvlak binnen politiek, bedrijfsleven, burgercoöperaties en maatschappelijke organisaties. Daarnaast wil Delta21 binnen drie jaar doorgroeien naar een publiek-private organisatie.

“We denken dat we over tien jaar iets neer kunnen zetten dat een parel van Nederland is.”

Daarmee breekt voor Delta21 een nieuwe fase aan. Na tien jaar van conceptontwikkeling moet de komende jaren blijken of het project daadwerkelijk kan uitgroeien tot een nationaal infrastructuurproject dat meerdere maatschappelijke uitdagingen tegelijk helpt oplossen.