Rijk moet regie nemen om verduurzaming van zeven miljoen woningen te versnellen

Terug
17.11.2026 Nieuws
Rijk moet regie nemen om verduurzaming van zeven miljoen woningen te versnellen

Het verduurzamingstempo van de Nederlandse woningvoorraad moet drie tot zes keer zo hoog om de doelstelling van een aardgasvrije gebouwde omgeving in 2050 te halen. Het Rijk moet daarom nadrukkelijker de regie nemen over de energietransitie en zorgen voor duidelijke keuzes, langjarige financiële zekerheid en voorspelbaar beleid. Dat staat in het Interdepartementaal Beleidsonderzoek (IBO) Nieuwe Energie, Energietransitie van de woningvoorraad, dat op 16 november 2026 aan de Tweede Kamer is aangeboden. Branchevereniging Holland Solar onderschrijft de oproep om meer regie, maar vindt dat het rapport onvoldoende kiest voor elektrificatie als belangrijkste route. De branchevereniging pleit daarom voor een Elektrificatie Alliantie.

De verduurzaming van de Nederlandse woningvoorraad is de afgelopen jaren op gang gekomen, maar de resterende opgave is aanzienlijk. Hoewel de CO₂-uitstoot van de gebouwde omgeving in vijftien jaar tijd met 36,9 procent is gedaald, is 12,3 procent van de woningen volledig aardgasvrij. Dit betekent dat er voor 2050 nog zo'n 7 miljoen woningen moeten worden verduurzaamd. Jaarlijks moeten er hiervoor ongeveer 300.000 woningen aardgasvrij worden gemaakt. Om dit te bereken moet het huidige tempo met een factor drie tot zes keer omhoog. 

Dat concludeert de werkgroep in het rapport Nieuwe energie. De onderzoekers stellen dat de volgende fase van de energietransitie niet alleen om verdere isolatie en energiebesparing vraagt, maar vooral om een grootschalige overstap naar duurzame warmtevoorzieningen. Daarbij moeten woningeigenaren keuzes maken over bijvoorbeeld warmtepompen en warmtenetten. Die keuzes zijn echter sterk afhankelijk van de beschikbare infrastructuur en de plannen voor hun wijk.

Rijk moet als systeemarchitect optreden

Volgens het IBO komt de verduurzaming onvoldoende van de grond doordat betrokken partijen op elkaar wachten. Woningeigenaren hebben behoefte aan duidelijkheid over de toekomstige warmtevoorziening, gemeenten missen voldoende financiële zekerheid en netbeheerders hebben duidelijkheid nodig over de warmteoplossingen die per wijk worden gekozen. Ook woningcorporaties lopen tegen financiële beperkingen aan. Investeringen in verduurzaming verdienen zich niet altijd terug via de huurinkomsten.

Het huidige beleid leunt volgens de onderzoekers te sterk op vrijwilligheid. Eigenaren en verhuurders die wel willen verduurzamen, haken bovendien regelmatig af door ingewikkelde procedures, onduidelijke informatie, hoge investeringskosten en onzekerheid over toekomstige regelgeving.

Het Rijk moet daarom een actievere rol krijgen als zogenoemde systeemarchitect. Dat betekent dat de overheid niet alleen maatregelen stimuleert en faciliteert, maar ook richting geeft aan de energietransitie, fundamentele keuzes maakt en de uitvoering organiseert. Daarvoor zijn volgens het IBO drie zaken noodzakelijk: verduurzaming moet de normale keuze worden, essentiële warmtenetten moeten van de grond komen en kwetsbare huishoudens moeten kunnen meekomen in de transitie.

Ook moet het Rijk duidelijkheid geven over de toekomstige energiemix. Zo waarschuwen de onderzoekers ervoor om in de gebouwde omgeving niet uit te gaan van een ruime beschikbaarheid van groen gas. De toekomstige productie is daarvoor te beperkt en onzeker. Ook moet toekomstige normering aansluiten bij de bestaande isolatiestandaard.

Verder vragen de onderzoekers om financiële zekerheid voor de periode na 2030. De verduurzamingsopgave loopt immers door tot 2050, terwijl in de huidige meerjarige begrotingen nauwelijks middelen voor de periode daarna zijn gereserveerd. Ook moet regelgeving een voorspelbaar pad bieden voor het uitfaseren van fossiele verwarming.

Elektrificatie moet nadrukkelijker op de agenda

Holland Solar is positief over de aanbeveling om de regie vanuit het Rijk te versterken, maar vindt dat het rapport een belangrijke beleidskeuze onvoldoende uitwerkt. Volgens de branchevereniging ontbreekt een duidelijke keuze voor elektrificatie als belangrijkste route voor de verduurzaming van de gebouwde omgeving. De branchevereniging pleit ervoor om lokale elektriciteitsopwek, opslag en verbruik nadrukkelijker als één samenhangend energiesysteem te benaderen.

“Verduurzaming van woningen wordt pas een succes als de overheid volle bak inzet op elektrificatie. Dat gaat niet alleen over keuzes voor zonnepanelen of warmtepompen. Gebouwen produceren zelf stroom, gebruiken elektriciteit voor verwarming en vervoer en kunnen energie opslaan of hun verbruik verschuiven. Die onderdelen functioneren als één systeem”, aldus Nold Jaeger, directeur Beleid van Holland Solar.

Volgens de branchevereniging moet het kabinet daarom duidelijker kiezen voor volledig elektrische oplossingen. In het IBO blijft volgens Holland Solar te veel ruimte bestaan voor hybride oplossingen, waarbij woningen afhankelijk blijven van de gasinfrastructuur.

Holland Solar wil Elektrificatie Alliantie oprichten

Om de verschillende onderdelen van elektrificatie beter op elkaar af te stemmen, stelt Holland Solar voor een Elektrificatie Alliantie voor de gebouwde omgeving op te richten. Binnen deze alliantie moeten installateurs en fabrikanten van technologie voor energieopwek, -opslag en -verbruik samenwerken met woningvoorraadeigenaren, netbeheerders en de overheid.

Het doel is om de verschillende technologieën en betrokken partijen beter op elkaar aan te laten sluiten. Daarmee moet elektrificatie niet langer bestaan uit afzonderlijke investeringen in bijvoorbeeld zonnepanelen, warmtepompen en thuisbatterijen, maar uit een samenhangende aanpak voor woningen en wijken.

Het IBO bevat 34 uitgewerkte beleidsopties, die zijn samengebracht in verschillende beleidspakketten. Het voorgestelde startpakket vormt volgens de onderzoekers het noodzakelijke fundament om de huidige impasse te doorbreken. Het pakket bestaat onder meer uit normering van (hybride) warmtepompen en huurwoningen, inkomensafhankelijke subsidies, ondersteuning van warmtenetten en stimulering van elektrificatie via de energiebelasting.