Vereniging Eigen Huis: Wetsvoorstel delen zonnestroom schiet doel voorbij

Het wetsvoorstel waarmee huishoudens overtollige zonnestroom kunnen delen met bijvoorbeeld buren, familie of andere afnemers dreigt volgens Vereniging Eigen Huis zijn doel voorbij te schieten. De belangenorganisatie stelt dat de financiële prikkels in het voorstel zo beperkt zijn dat consumenten waarschijnlijk nauwelijks gebruik zullen maken van de regeling.

Het kabinet presenteerde onlangs een wetsvoorstel dat energie delen mogelijk moet maken. Daarmee kunnen consumenten elektriciteit uit bijvoorbeeld zonnepanelen verkopen aan andere huishoudens of organisaties. De prijs bepalen koper en verkoper onderling. Energieleveranciers worden verplicht om energie delen technisch mogelijk te maken, ook wanneer beide partijen klant zijn bij verschillende leveranciers. Het voorstel wordt na de zomer door de Tweede Kamer behandeld. Wanneer de regeling daadwerkelijk moet ingaan, is nog niet bekend.

Verplicht afnamepercentage

Volgens Vereniging Eigen Huis bevat het voorstel twee belangrijke knelpunten. Zo moet de afnemer volgens de huidige opzet vooraf een vast percentage van de opgewekte stroom afnemen. Verbruikt de afnemer minder elektriciteit dan afgesproken, dan wordt het overschot alsnog teruggeleverd aan het elektriciteitsnet. Daarvoor ontvangt de afnemer doorgaans een lagere vergoeding dan hij eerder voor de gedeelde stroom heeft betaald.

Daarnaast moet over gedeelde elektriciteit gewoon energiebelasting worden betaald. Volgens Vereniging Eigen Huis maakt juist dat energie delen financieel veel minder aantrekkelijk.

"Met dit wetsvoorstel komt energie delen nooit van de grond. Een gemiste kans voor consumenten én de energietransitie", zegt Jurgen Jansen, juridisch specialist bij Vereniging Eigen Huis.

Kritiek gebaseerd op ACM-analyse

De vereniging baseert haar kritiek op een eerdere analyse van de Autoriteit Consument & Markt (ACM). Zelf heeft Vereniging Eigen Huis geen aanvullende doorrekening gemaakt. Volgens de organisatie is dat op dit moment ook lastig, omdat nog onduidelijk is welke tarieven energieleveranciers straks gaan rekenen voor het faciliteren van energie delen.

De ACM berekende eerder dat een gemiddeld huishouden onder gunstige omstandigheden jaarlijks ongeveer 80 tot 160 euro kan verdienen aan energie delen. Volgens Vereniging Eigen Huis zijn daarin de kosten voor virtueel terugleveren en eventuele aanvullende tarieven van energieleveranciers nog niet meegenomen. Daardoor kan het financiële voordeel in sommige situaties zelfs omslaan in een nadeel.

Afschaffen energiebelasting

De belangenorganisatie pleit ervoor om de energiebelasting op gedeelde stroom af te schaffen. Dat scheelt momenteel ruim 9 eurocent per kilowattuur, exclusief btw. Hoeveel een huishouden daarmee daadwerkelijk bespaart, hangt af van de hoeveelheid elektriciteit die wordt gedeeld.

Hoewel sommige huishoudens volgens Vereniging Eigen Huis waarschijnlijk ook zonder groot financieel voordeel zullen deelnemen vanuit duurzame of sociale motieven, is dat volgens de organisatie onvoldoende om energie delen breed van de grond te krijgen. "Er zullen ongetwijfeld mensen zijn die een deel van hun opgewekte stroom gratis weggeven", aldus de vereniging. "Maar ook dan moet er energiebelasting worden betaald. Bovendien is energie delen juist bedoeld om zonnepaneelbezitters ook een redelijke vergoeding te laten ontvangen voor stroom die zij zelf niet direct verbruiken."

Miljoenen huishoudens

Volgens Vereniging Eigen Huis kunnen potentieel miljoenen huishoudens gebruikmaken van energie delen. Dat geldt niet alleen voor bezitters van zonnepanelen, maar ook voor huishoudens die zelf geen geschikt dak hebben en via energie delen toch lokaal opgewekte zonnestroom kunnen afnemen.

Uit ledenonderzoek van de vereniging blijkt dat 88 procent van de ondervraagden zou overwegen om zonnestroom te delen met vrienden of familie.

Alternatief na afschaffen salderingsregeling

De organisatie ziet juist kansen voor energie delen nu de salderingsregeling per januari 2027 verdwijnt. Nu ontvangen huishoudens met zonnepanelen via salderen in principe dezelfde prijs voor teruggeleverde stroom als zij betalen voor afgenomen elektriciteit. Dat levert volgens Vereniging Eigen Huis aanzienlijk meer op dan energie delen zoals dat nu is voorgesteld.

Na het afschaffen van de salderingsregeling wordt energie delen weliswaar aantrekkelijker als alternatief om nog iets te verdienen aan overtollige zonnestroom, maar volgens de vereniging blijft de financiële opbrengst met het huidige wetsvoorstel te beperkt om consumenten massaal te laten deelnemen.

Nog geen praktijkvoorbeelden

Volgens Vereniging Eigen Huis zijn er op dit moment nog geen praktijkvoorbeelden of pilots die laten zien hoe het voorgestelde systeem voor energie delen in de praktijk uitwerkt.

De belangenorganisatie roept de Tweede Kamer daarom op het wetsvoorstel aan te passen. Zij pleit ervoor het verplichte afnamepercentage te schrappen, zodat alleen daadwerkelijk verbruikte elektriciteit wordt afgerekend. Ook zou de energiebelasting op gedeelde stroom moeten vervallen.

Of het kabinet bereid is die wijzigingen over te nemen, moet blijken tijdens de behandeling van het wetsvoorstel in de Tweede Kamer. Een reactie van het ministerie op de kritiek van Vereniging Eigen Huis was bij publicatie nog niet beschikbaar.