In het Klimaatakkoord uit 2019 is de ambitie geformuleerd om in 2030 70 procent van alle elektriciteit op te wekken met hernieuwbare bronnen. In 2024 was het aandeel hernieuwbare elektriciteit 50 procent van het totale elektriciteitsverbruik volgens het CBS. TKI Urban Energy schreef in een studie uit 2021 al dat zon-PV op gevels juist een groot opwekpotentieel heeft. In opdracht van Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) zijn CE Delft en Merosch gevraagd om het realistisch potentieel van BAPV (Building Applied Photovoltaics) bij bestaande utiliteitsbouw in kaart te brengen en hoe het potentieel benut kan worden.  

In het onderzoek, waarin onderscheid wordt gemaakt tussen reguliere zonnepanelen, gekleurde of grafisch bedekte zonnepanelen en zonnepanelen in cassettes, zijn gerealiseerde voorbeeldprojecten onderzocht die een goed beeld moeten geven van het potentieel. Daaruit bleek dat er ongeveer negentien projecten zijn bekeken die uitgevoerd zijn in bestaande utiliteitsgebouwen. Het hoogst geïnstalleerde vermogen daarbinnen was 250 kilowattpiek, maar de meeste van de projecten hebben een vermogen minder dan 50 kilowattpiek.

De projecten die geanalyseerd zijn waren bij de meest uiteenlopende gebouwen op verschillende plekken in Nederland. Het gaat bijvoorbeeld om de Radboud Universiteit in Nijmegen, gebouwen die in beheer zijn van de gemeenten Zwolle en Rotterdam en de provincie Overijssel. Verder zijn voornamelijk kantoren en bedrijfsloodsen onder de loep genomen.

 Er zijn daarnaast 14 internationale voorbeeldprojecten gevonden. Het grootste voorbeeldproject is een loods in Duitsland met een geïnstalleerd vermogen van 1.000 kilowattpiek. Bij deze internationale projecten zien de onderzoekers twee succesfactoren. Het klimaat (aantal zonuren) en het stimuleren van de wet- en regelgeving zorgen voor positieve resultaten.  Zo is er in Zwitserland bijvoorbeeld sinds 2023 extra subsidie voor zonnepanelen die in een hoek groter dan 75 graden worden geplaatst.

Maar de onderzoekers zien ook dat het aantal gerealiseerde projecten wereldwijd erg klein is. Daaruit kan dus worden opgemaakt dat de markomstandigheden in het buitenland niet aantoonbaar gunstiger zijn.

Netcongestie

Wat betreft de potentie van BAPV trekken de onderzoekers de conclusie dat dit op gevels over het algemeen minder kansrijk is dan zon-PV op daken. Dat komt onder meer omdat het gehele systeem een lagere opbrengst kent, met name rond de oost-west oriëntatie. Daar komt nog bij dat er bij BAPV een hogere regeldruk geldt rond vergunningen, welstand en veiligheid. En omdat utiliteitsgebouwen bijna zonder uitzondering overdag veel elektriciteit gebruiken is zon-PV een betere keuze.

Voor specifieke bedrijven of organisaties die wel een significant elektriciteitsverbruik hebben in de ochtend en of de avond, kan zon-PV op gevels met oost-west oriëntatie kansrijk zijn. Maar de onderzoekers geven ook aan dat de gebruikerskosten bij zon-PV op dak met oost-west oriëntatie ook op deze momenten en daarbij ook nog gedurende de dag, lager zijn en is de plaatsing vergunningsvrij. Om daar een meer sluitende conclusie over te geven is er meer onderzoek nodig, aldus CE Delft en Merosch.

BAPV kan volgens de onderzoekers wel meer in beeld komen bij grote problemen die door netcongestie veroorzaakt kunnen worden. Wanneer er een (dreigend) tekort is aan elektriciteit kan dit wel de investeringsbereid verhogen om naast zon-PV ook voor BAPV te kiezen. Dunkelflaute en de winterperiode zorgen er daarbij ook voor dat zonnepanelen minder opleveren.

Archetypen en aanbevelingen

De onderzoekers hebben twee kansrijke archetypen en bijbehorende producten vastgesteld. Ten eerste gebouwen waarvan het dak al vol is of niet geschikt voor zon-PV, waarbij er nog behoefte is aan eigen elektriciteitsproductie (door netcongestie) met name in de ochtend en avond, met veel bruikbaar geveloppervlak. Dat gaat om distributiehallen, hoge kantoorgebouwen met een blinde gevel, loodsen met commerciële functie (zoals een bouwmarkt). Reguliere monokristallijne PV-panelen en PV-panelen in cassettes zijn voor dit archetype het meest geschikt, vanwege het leveren van de hoogste opbrengst per vierkante meter en de lagere investeringskosten vergeleken met geprinte of gekleurde PV-panelen.

Ten tweede gebouwen waarbij de esthetische waarde of duurzame uitstraling van gevel-BAPV van grote waarde zijn voor de gebouwgebruiker. Bijvoorbeeld high-end kantoorgebouwen en maatschappelijk vastgoed. Gekleurde of geprinte panelen zijn het meest kansrijk. De PV-panelen in cassettes worden door de omgeving niet direct als zonnepanelen herkend en hebben een lagere esthetische waarde dan de gekleurde of geprinte panelen, waardoor deze voor dit archetype minder kansrijk zijn.

De onderzoekers doen daarnaast enkele aanbevelingen aan de RVO en andere lokale overheden om het potentieel te benutten. Focus allereerst voor grootschalige uitrol van zon-PV bij bestaande utiliteitsgebouwen op onbenutte daken en op het benutten van eigen opwek. Omdat vanwege netcongestie teruglevering minder mogelijk is, heeft de komende vijf jaar het eigen gebruik prioriteit.

Verzilver daarnaast het potentieel van gevel-BAPV voor specifieke casussen door inzichten te delen met gebouweigenaren en energieadviseurs, met de focus op de eerder genoemde archetypen. Gemeenten en het Rijksvastgoedbedrijf bijvoorbeeld doen er volgens de onderzoekers goed aan op BAPV op maatschappelijk vastgoed verder verkennen, voor de duurzame en esthetische uitstraling. En tot slot moeten de randvoorwaarden versterkt worden problemen die makkelijk op te lossen zijn weg te nemen. Zo staan welstandseisen over gevel-PV systemen niet altijd vermeld in de Welstandsnota. Ook zijn zonnepanelen op gevels vergunningsplichtig, wat een extra horde vormt.

De onderzoekers doen ook nog enkele aanbevelingen om de bekendheid van BAPV voor gevels te vergroten. “Zorg ervoor dat er consensus is over de terminologie, in ons onderzoek van de markt werden de BIPV en BAPV regelmatig door elkaar heen gebruikt.” Ook moet er per gebouwtype een oplossing geformuleerd worden en moeten er kengetallen (met financiële ratio’s) komen voor de financiële businesscases.