Brainport groeit harder dan ooit, maar hoe houd je een metropool leefbaar?

Met 62.000 nieuwe woningen, miljardeninvesteringen in infrastructuur en een economie die tot de wereldtop behoort, staat Brainport Eindhoven voor een ongekende groeispurt. Maar die groei brengt ook forse uitdagingen met zich mee. Van een overvol stroomnet en woningtekorten tot mobiliteit en sociale ongelijkheid. Volgens Giovanni Wouters, secretaris-directeur van de Metropoolregio Brainport Eindhoven (MRE), draait de toekomst van de regio niet alleen om economische groei, maar vooral om groeien in balans met de woon- en leefomgeving.

Economische motor vraagt om meer dan alleen groei

Brainport Eindhoven is een van de belangrijkste economische regio's van Nederland. Met internationale bedrijven als ASML en Philips, hoogwaardige kennisinstellingen en een sterke hightech-maakindustrie speelt de regio een sleutelrol binnen de Nederlandse én Europese economie.

Die economische kracht zorgt ervoor dat de regio de komende jaren fors blijft groeien. Daarvoor zijn al omvangrijke afspraken gemaakt tussen het Rijk, de provincie Noord-Brabant, de 21 gemeenten binnen de Metropoolregio en het regionale bedrijfsleven. Samen investeren zij ruim vier miljard euro in woningbouw, bereikbaarheid, voorzieningen, talentontwikkeling en de aanpak van knelpunten zoals netcongestie.

Volgens Wouters is dat een unieke samenwerking. "Het is bijzonder dat niet alleen overheden, maar ook het bedrijfsleven investeert in publieke opgaven. Dat zie je nauwelijks ergens anders."

Toch benadrukt hij dat geld slechts het begin is. "We hebben de middelen beschikbaar, maar uiteindelijk moeten we de projecten ook daadwerkelijk realiseren."

Woningbouw als grootste opgave

Een zichtbare uitdaging is de woningmarkt. Tot en met 2030 moeten in de regio 62.000 woningen worden gebouwd. Inmiddels zijn ongeveer 20.000 woningen gerealiseerd, maar om de doelstelling te halen moet het bouwtempo de komende jaren omhoog.

Volgens Wouters gaat woningbouw veel verder dan alleen het neerzetten van huizen.

"Je hebt niets aan alleen stenen. Nieuwe woonwijken vragen ook om scholen, huisartsen, sportvoorzieningen, cultuur, groen en goede bereikbaarheid."

Juist daarin schuilt volgens hem de grootste uitdaging. Alle ontwikkelingen moeten gelijktijdig plaatsvinden. Nieuwe woningen zonder infrastructuur of voorzieningen zorgen uiteindelijk voor nieuwe problemen.

Een vol stroomnet remt de groei

Een minstens zo urgente uitdaging is volgens Wouters de beperkte capaciteit van het elektriciteitsnet.

“Vanaf deze zomer kunnen in delen van de regio geen nieuwe stroomaansluitingen meer worden gerealiseerd. Dat raakt niet alleen bedrijven, maar ook nieuwbouwwoningen.

Om te voorkomen dat projecten stilvallen, is met onder meer TenneT, Enexis, het Rijk en de provincie een regionale crisisaanpak opgesteld. Daarbij wordt gekeken naar tijdelijke én structurele oplossingen.”

Volgens Wouters onderzoekt de regio de inzet van extra batterijen op strategische locaties, het sneller uitbreiden van het elektriciteitsnet en het slimmer benutten van bestaande capaciteit.

“Bedrijven gebruiken lang niet altijd hun volledige gecontracteerde vermogen. Door afspraken te maken over het gezamenlijk gebruik van elektriciteit en zogenaamde energy hubs op bedrijventerreinen te ontwikkelen, kan de beschikbare capaciteit beter worden verdeeld. We moeten slimmer omgaan met de stroom die we al hebben, terwijl we tegelijkertijd werken aan een forse uitbreiding van het netwerk."

Mobiliteit moet slimmer én duurzamer

Ook mobiliteit speelt een sleutelrol in de groei van Brainport. Zo moeten inwoners minder afhankelijk zijn van de auto en zet de regio volop in op openbaar vervoer, snelfietsroutes en mobiliteitshubs waar verschillende vervoersmiddelen samenkomen.

“In totaal moeten ongeveer dertig snelfietsroutes worden gerealiseerd. De eerste vier zijn inmiddels klaar en de komende jaren volgen er meer. Verder wordt gewerkt aan hoogwaardige busverbindingen, extra busbanen en de verdere ontwikkeling van de Brainportlijn. Een belangrijk onderdeel daarvan is het stimuleren van slim overstappen. Forenzen kunnen straks met de auto naar een mobiliteitshub rijden en daar eenvoudig overstappen op bus, trein of fiets.”

Pilot met autonome bus

Een ambitie wordt al werkelijkheid, en dat is om in Brainport meer werk te maken van autonoom busvervoer. Het Rijk wil landelijke proefprojecten aanwijzen en de Brainportregio heeft zich kandidaat gesteld voor een pilot tussen de Automotive Campus in Helmond en Eindhoven. Daar zou een zelfrijdende bus over een speciale busbaan moeten gaan rijden. Brainport Eindhoven is een logische plek voor zo’n innovatie (tussen de Automotive Campus in Helmond en Eindhoven). Daar zou een zelfrijdende bus over een speciale busbaan moeten gaan rijden. “Met de Technische Universiteit Eindhoven, de Automotive Campus en de aanwezige kennis over slimme mobiliteit beschikt de regio over de juiste expertise om deze techniek in de praktijk te testen. Wij staan hier duidelijk vooraan als het gaat om innovatie in de praktijk brengen.”

Groeien in balans

Volgens Wouters draait de toekomst van Brainport niet uitsluitend om economische cijfers. De regio mag dan internationaal bekendstaan als een van de slimste ter wereld, achter dat succes schuilen ook maatschappelijke uitdagingen.

“Woningtekorten, personeelsschaarste, laaggeletterdheid en mentale problemen maken duidelijk dat niet iedere inwoner vanzelf profiteert van de economische voorspoed. Je kunt een topeconomie zijn, maar je wilt uiteindelijk ook een topsamenleving zijn. Juist daarom spreken we binenn de Metropoolregio steeds vaker over groeien in balans. De economische ontwikkeling hand in hand moet gaan met investeringen in onderwijs, zorg, leefbaarheid en gelijke kansen.”

Samenwerking als sleutel

De opgaven zijn volgens Wouters te groot om door één overheid of organisatie te worden opgelost. Gemeenten, provincie, Rijk, netbeheerders, onderwijsinstellingen en bedrijven moeten voortdurend samenwerken om knelpunten weg te nemen.

“De Metropoolregio vervult daarbij een regierol door partijen bij elkaar te brengen en gezamenlijke oplossingen te organiseren. Dat is hard nodig, want de regio loopt tegen meerdere grenzen tegelijk aan. "Soms voelt het als brandjes blussen," geeft Wouters toe. "Maar iedereen beseft hoe belangrijk deze regio is voor Nederland en Europa. Daardoor is er ook veel bereidheid om samen oplossingen te vinden."

Verder kijken dan de regiogrens

Volgens Wouters stopt de groei bovendien niet bij de grenzen van de Metropoolregio. Dagelijks reizen mensen tussen Brabant, Limburg en Vlaanderen. Daarom wordt steeds intensiever samengewerkt met omliggende regio's en grensgebieden.

De Randstad ziet hij niet als concurrent. "Integendeel, Nederland is op wereldschaal te klein om elkaar als concurrent te zien. Juist door onze sterke punten te verbinden worden we internationaal sterker. Voor Brainport betekent dat: samenwerken aan een regio waar economische groei, bereikbaarheid, woningbouw en leefbaarheid elkaar versterken. Want alleen dan kan een economische wereldspeler ook een aantrekkelijke regio blijven om te wonen, werken én leven.”