‘Crisiswet netcongestie moet ook einde maken aan kopen van plek in wachtrij’

Nu de Tweede Kamer haast maakt met wetgeving om netcongestie aan te pakken, moet het kabinet niet alleen kijken naar het sneller bouwen van elektriciteitsinfrastructuur, maar ook naar de manier waarop de schaarse capaciteit wordt verdeeld. Dat stelt Energie Samen, de landelijke koepel van lokale energiegemeenschappen. De organisatie wil dat de huidige hoge aanbetalingen voor een plek in de wachtrij worden vervangen door een volwassenheidstoets, waarbij de uitvoerbaarheid van een project bepalend wordt in plaats van de financiële slagkracht van de initiatiefnemer.

De Tweede Kamer wil dat het kabinet haast maakt met het Wetgevingsprogramma Stroomlijnen Energieprojecten, eerder aangekondigd als de Crisiswet Netcongestie. Daarmee moeten onder meer vergunningprocedures voor uitbreiding en verzwaring van het elektriciteitsnet worden versneld.

Energie Samen steunt de ambitie om sneller netcapaciteit beschikbaar te krijgen, maar waarschuwt dat alleen sneller bouwen het probleem niet oplost.

“Als we netcongestie echt als een crisis behandelen, moeten we niet alleen kijken hoe we sneller kabels en transformatorstations kunnen bouwen, maar ook hoe we de capaciteit die we hebben zo eerlijk en effectief mogelijk verdelen”, zegt Leon Straathof, adviseur netcongestie bij Energie Samen. “Het is moeilijk uit te leggen dat we aan de ene kant met crisiswetgeving procedures willen versnellen, terwijl aan de andere kant financiële slagkracht mede bepaalt wie überhaupt een plek in de wachtrij kan krijgen.”

Realisatiekracht in plaats van kapitaalkracht

Netbeheerders kunnen aanbetalingen vragen om te voorkomen dat partijen zonder serieus project schaarse capaciteit claimen. Energie Samen begrijpt dat probleem, maar vindt het gekozen middel verkeerd.

Hoge aanbetalingen maken toegang tot het elektriciteitsnet afhankelijker van de hoeveelheid kapitaal die een initiatiefnemer beschikbaar heeft. Dat kan juist energiecoöperaties, woningbouwprojecten, gemeenten en kleinere ondernemers raken.

“Het doel is volkomen terecht: voorkom dat partijen jarenlang capaciteit bezet houden voor projecten die misschien nooit worden gebouwd”, zegt Straathof. “Maar daarvoor moet je toetsen of een project daadwerkelijk gerealiseerd kan worden. Een hoog bedrag kunnen overmaken zegt helemaal niets over de vraag of iemand een vergunning, grondpositie of concreet uitvoeringsplan heeft. We moeten selecteren op realisatiekracht, niet op kapitaalkracht.”

Oplossing ligt er al

Energie Samen pleit daarom voor invoering van een volwassenheidstoets. Projecten krijgen daarbij pas een definitieve positie in de wachtrij als aantoonbaar belangrijke stappen zijn gezet, bijvoorbeeld rond vergunningen en grondrechten. Projecten die nog niet zover zijn, kunnen in een indicatieve voorfase blijven staan zonder daadwerkelijk schaarse capaciteit bezet te houden.

Volgens Energie Samen kan een groot deel van die toets digitaal worden uitgevoerd. Gegevens kunnen waar mogelijk automatisch worden gecontroleerd via bestaande overheidsregisters, waardoor netbeheerders zich vooral hoeven te richten op uitzonderingen en steekproeven.

“Den Haag zoekt nu naar manieren om procedures te versnellen. Dit is er één die relatief eenvoudig kan worden ingevoerd”, zegt Straathof. “We hoeven niet te wachten totdat er overal nieuwe kabels in de grond liggen om het bestaande net slimmer te verdelen. Zorg ervoor dat projecten die daadwerkelijk klaar zijn om gebouwd te worden niet achteraan komen te staan omdat een andere partij simpelweg een grotere portemonnee heeft.”

Energiecoöperaties stappen naar rechter

De discussie is volgens Energie Samen niet theoretisch. Tegen een ACM-besluit over een verplichte aanbetaling bij energiecoöperatie Endona loopt beroep bij het College van Beroep voor het bedrijfsleven. Ook ValleiEnergie gaat volgens Energie Samen met steun van de brancheorganisatie in beroep.

Straathof: “We werken graag met netbeheerders samen aan oplossingen voor netcongestie. Maar als we tegelijkertijd miljarden investeren in uitbreiding van het elektriciteitsnet, moeten we ook zorgen dat toegang tot dat net eerlijk en doelmatig wordt georganiseerd. Een crisisaanpak voor netcongestie is wat ons betreft daarom pas compleet als ook de wachtrij wordt aangepakt.”