Op circulariteit is er voor zonnepanelen nog een hoop te winnen: de technische levensduur wordt niet altijd volledig gebruikt, hoogwaardige recycling staat nog in de kinderschoenen. De Routekaart circulaire zonnepanelen schetst een plan hoe Nederland meer circulaire zonnesystemen krijgt.

De opdracht voor de routekaart komt vanuit het ministerie van EZ en KGG om circulariteit en weerbaarheid te bevorderen voor een aantal productgroepen waar Nederland de komende jaren veel van nodig zal hebben, waaronder ook zonnepanelen, vertelt voorzitter van de projectgroep Robin Quax. Samen met Maaike Beenes en Jens Weerdenburg van Holland Solar, Mark Zuyderwijk van Route Circulair en RVO stelde hij de Routekaart Circulaire zonnesystemen op.

De routekaart stelt dat Nederland, net als de rest van Europa, kwetsbaar is wat betreft de aanvoerketen van zonnepanelen. Het overgrote deel wordt geïmporteerd uit China. In schone productie van zonnepanelen zal de rol van Nederland voorlopig dus beperkt zijn, stelt Quax. “Maar andere vlakken, zoals langer gebruiken, ligt wel in onze eigen handen.” Ook staat hoogwaardige recycling van zonnepanelen in Nederland nog in de kinderschoenen.

Tegelijkertijd worden er zeker ‘circulaire stappen’ genomen. Er zijn Nederlandse producenten die vol inzetten op de productie van circulaire zonnesystemen, en er wordt ook gewerkt aan manieren om de recycling van zonnepanelen hoogwaardiger te maken, vertelt Quax.

“Wat mij betreft moeten en willen we verder met zonne-energie, het is een hartstikke belangrijke technologie, maar als we ook nog de materiaalgebonden duurzaamheid weten te verbeteren, dan kan het helemaal niet meer stuk.”

In de routekaart worden maatregelen beschreven die de Nederlandse zonnesector meer circulair kunnen maken in de komende paar jaar. Dat zijn onder andere ontwerpen op een manier die reparatie toelaat, een businessmodel voor refurbished omvormers, een markt voor hergebruik creëren en mogelijkheden voor hoogwaardige recycling.

Kwaliteitseisen voor aanbestedingen

Enkele maatregelen worden genoemd als eerste stappen richting circulaire zonnesystemen, waar in 2025 al een begin mee is gemaakt. Dat gaat om kwaliteitseisen voor publieke inkoop en de economische levensduur van zakelijke zonnesystemen.

Door (circulaire) kwaliteitseisen te stellen aan het inkopen van zonnepanelen, moeten automatische ‘duurzamere’ panelen worden gekocht. Dat kunnen eisen zijn zoals een maximale CO2-voetafdruk, regels wat betreft toxische stoffen zoals PFAS of lood of een bepaalde technische levensduur. Dat gebeurt bijvoorbeeld al in Frankrijk, vertelt Quax. “Daar sturen ze al best lang op de CO2-voetafdruk van zonnepanelen, en zo hebben ze ervoor gezorgd dat er low-carbon panelen zijn.”

Bij PIANOO, het aanbestedingsexpertisecentrum van de overheid is nu iemand aan de slag die de mogelijkheden voor zulke eisen onderzoekt. “Wij hebben daar nog geen uitgekristalliseerde methode voor, maar waar we naar neigen is dat het belangrijkste is om die producteigenschappen inzichtelijk te maken. Dat wij of een andere instantie niet opleggen wat goed of slecht is, maar dat we de keuzes inzichtelijk maken en dat aanbestedende diensten daarbinnen zelf een keuze maken.”

Quax verwacht niet dat nu ineens alle tenders zulke eisen stellen. “Wat ik meer verwacht is dat er steeds meer tenders zullen komen waarbij dit wordt meegenomen. Dus dat je een ingroeiperiode ziet, waarbij we niet de boel ineens flippen, maar ook ervaring opdoen over manieren om die duurzaamheidseisen uit te vragen en te kijken wat wel en niet werkt.”

Er wordt ook gewerkt aan een recyclability index en een repairability index, vertelt Quax. Dat zijn wel lastigere eisen om mee te nemen in bijvoorbeeld een aanbesteding, omdat het niet zo meetbaar is zoals CO2 of PFAS in zonnepanelen.

Economische levensduur

Een tweede punt dat wordt genoemd is de levensduur van zonnepanelen. De economische levensduur van zonnepanelen is nu vaak vijftien jaar. Na die tijd worden de panelen weggedaan of vervangen, terwijl ze in werkelijkheid nog langer mee kunnen. “Het eerste wat we gaan doen is kijken of dit idee klopt. Want dit is nu anekdotisch bewijs, we kennen voorbeelden dat dit gebeurt. Maar er zijn momenteel nog maar weinig projecten vijftien jaar oud. Dus nu hebben we nog wat tijd om te anticiperen, over vijf jaar zijn er serieuze volumes.”

In een survey wordt eerst onderzocht wat de plannen zijn van de eigenaren van grootschalige zonnesystemen, bijvoorbeeld na afloop van een SDE. Quax verwacht dat het voor een deel van de projecten onvermijdelijk is dat ze stoppen, bijvoorbeeld omdat het pand wordt gesloopt. “Maar waarschijnlijk is ook een deel economisch ingegeven. Je moet onderhoud doen, kosten maken, of de verzekeraar wil een vijftien jaar oud systeem niet nog een keer verzekeren. Als daar hordes blijken te zitten moeten we die aanpakken.”

“Het succes van de routekaart hangt af van de uitvoering”, schrijft het bijbehorende rapport. In 2025 zijn projecten gestart en volgend jaar kan er aan de uitvoering gestart worden. Als de routekaart wordt gevolgd, worden er bij publieke aanbestedingen duurzaamheidseisen gesteld aan zonnepanelen, wordt er meer nagedacht over het volmaken van de technische levensduur van zonnepanelen en hebben we eerste ervaringen met hoogwaardige recycling.

Tenslotte doet Quax nog een oproep aan aanbestedende diensten die binnenkort met een zonneproject aan de slag gaan: daar komt de projectgroep graag mee in contact.