Deze vijf trends geven de Europese markt voor zonnepanelen op daken vorm

De Europese markt voor zonne-energie (PV) verandert snel. Waar eerst vooral subsidies, vaste terugleververgoedingen en relatief eenvoudige zonnepanelen centraal stonden, verschuift de focus steeds meer naar slimme, geïntegreerde energiesystemen waarin software en elektrificatie een centrale rol spelen.

Veranderingen in beleid, continue tariefschommelingen en onzekerheid, de versnelling van elektrificatie en toenemende beperkingen van het elektriciteitsnet zorgen ervoor dat de commerciële modellen voor zowel de woningmarkt als commerciële en industriële (C&I) toepassingen ingrijpend veranderen.

Gadi Hirsch, Senior Strategy Manager bij SolarEdge, licht de verschuiving toe van de focus op uitsluitend PV-systemen naar geïntegreerde energiesystemen gebaseerd op energieopslag, flexibiliteit en intelligente controle.

1. Groei van energiemanagementsystemen die inspelen op energietarieven

Bij zonnepanelen op dak draait het niet langer alleen om het produceren van elektriciteit, maar steeds meer om het slim aansturen van energiestromen op basis van ontwikkelingen op de energiemarkt en het elektriciteitsnet. In heel Europa worden dynamische energietarieven steeds belangrijker, evenals het tijdstip waarop energie gebruikt wordt. Tegelijkertijd zien we vaker nettarieven op basis van capaciteit, beperkingen op teruglevering en maatregelen om netcongestie tegen te gaan.

In deze veranderende markt verwachten prosumenten – gebruikers die zelf energie opwekken én verbruiken – dat hun zonnepanelen, batterijopslag, laadpunten voor elektrische voertuigen en warmtepompen optimaal samenwerken binnen één slim energiemanagementsysteem (EMS) dat rekening houdt met actuele energietarieven. Zo’n systeem moet continu de balans optimaliseren tussen eigen verbruik, het laden van batterijen en elektrische voertuigen evenals teruglevering aan het net, zonder dat dit ten koste gaat van comfort van gebruikers of technische vereisten.

Deze ontwikkeling is vooral actueel in landen waar aantrekkelijke vaste terugleververgoedingen of salderingsregelingen worden afgebouwd, zoals in Nederland, Frankrijk en Duitsland. Klanten die voorheen rekenden op vaste terugleververgoedingen, krijgen nu te maken met hogere kosten van het elektriciteitsnet en lagere terugleververgoedingen. Hierdoor wordt het aantrekkelijker om bestaande zonne-energiesystemen uit te breiden met batterijopslag, de connectiviteit te verbeteren en slimmere aansturing toe te passen. Tegelijkertijd vragen veranderende regels voor netaansluitingen, stijgende infrastructuurkosten en lokale beperkingen van de netcapaciteit om energiesystemen die zich in de loop van de tijd kunnen aanpassen. Het wordt hierdoor steeds belangrijker batterijopslag modulair uit te breiden, software op afstand te kunnen updaten en systemen beter te kunnen monitoren.

Zonne-energiesystemen veranderen hierdoor van relatief statische installaties voor elektriciteitsopwekking in flexibele, softwaregestuurde energiesystemen.

2. Zonne-energie voor gebouwen met meerdere eigenaren of huishoudens is een groeiend segment

Gebouwen met meerdere huurders of eigenaren bieden de grootste structurele groeikansen voor zonnepanelen op daken in Europa. Van oudsher zijn er bij appartementencomplexen en commerciële gebouwen met meerdere gebruikers verschillende obstakels, waaronder uiteenlopende belangen van verhuurders en huurders, complexe verrekeningsmodellen en onduidelijke regelgeving rond het delen van energie.

Deze uitdagingen hebben de toepassing van zonne-energie lange tijd geremd, ondanks het grote beschikbare dakoppervlak. En dat terwijl veel van deze daken in de praktijk al onder het beheer van één partij vallen, wat gezamenlijke oplossingen voor zonne-energie juist goed mogelijk maakt.

Recente ontwikkelingen op het gebied van facturatiesoftware, digitale systemen voor het meten en verdelen van energie en verdelingsmodellen op basis van energiemanagementsystemen (EMS) helpen deze structurele obstakels steeds verder weg te nemen. In meerdere EU-lidstaten komt regelgeving tot stand die gezamenlijk eigen verbruik en energie communities ondersteund. Hierdoor kan lokaal opgewekte zonne-energie op een transparante manier over verschillende huurders of gebruikers worden verdeeld.

Hoewel de aandacht momenteel vooral uitgaat naar appartementencomplexen en andere woongebouwen met meerdere huishoudens, worden vergelijkbare modellen steeds vaker toegepast bij kantoorcomplexen, winkelcentra en locaties voor lichte industrie. Omdat een groot deel van de woningvoorraad in veel Europese steden uit meergezinswoningen bestaat, biedt dit segment aanzienlijke groeimogelijkheden. Zeker in vergelijking met de markt voor eengezinswoningen, waar de ruimte voor verdere groei steeds beperkter wordt.

Het succes van deze oplossingen is echter sterk afhankelijk van flexibele hardware, een betrouwbare digitale infrastructuur, nauwkeurige metingen en transparante verdeelmechanismen. Die zijn nodig om aan de regelgeving te voldoen en het vertrouwen van alle betrokken partijen te waarborgen.

3. Toename van PV op nieuwe gebouwen, gestimuleerd door verplichtingen voor de installatie van zonnepanelen en toenemende elektrificatie

Nieuwbouw is een belangrijke factor voor de groei van zonnepanelen op daken. Landelijke verplichtingen en updates van de EU-wetgeving, speciaal die van de herziene Energy Performance of Buildings Directive, nemen steeds vaker eisen voor zonne-energie op in bouwregelgeving. Vanaf 2027 gaan verplichtingen voor de toepassing van zonne-energie geleidelijk gelden voor een breed scala aan nieuwbouw. Tegelijkertijd worden strengere eisen gesteld aan de CO₂-prestaties van gebouwen en worden de verplichtingen voor laadinfrastructuur voor elektrische voertuigen verder uitgebreid.

Deze beleidsontwikkelingen vallen samen met een bredere elektrificatie trend, met name door het toenemende gebruik van warmtepompen en elektrische voertuigen. Bij nieuwbouw worden zonnepanelen en batterijopslag steeds aantrekkelijker, vooral wanneer gebouwen ook zijn voorzien van elektrische verwarming, laadpunten voor elektrische voertuigen, betere isolatie en geavanceerde gebouwbeheersystemen. Wanneer al deze systemen via één centraal energiemanagementsysteem (EMS) worden aangestuurd, kunnen de energiekosten aanzienlijk worden verlaagd.

Ook bij bestaande gebouwen kan de combinatie van zonnepanelen, batterijopslag en flexibel aanstuurbare apparaten financieel aantrekkelijk zijn, zeker in combinatie met een warmtepomp of elektrisch voertuig. Zonne-energie ontwikkelt zich daarmee van een optionele toevoeging op het dak tot een belangrijk onderdeel van de energie-infrastructuur van een gebouw en de langetermijnstrategie voor het beheer ervan.

4. De business case van batterijopslag voor commerciële en industriële toepassingen wordt steeds sterker

De markt voor zonne-energie bij commerciële en industriële (C&I) bedrijven beleeft een structurele omslag. Waar voorheen werd ingezet op het opwekken van zoveel mogelijk energie tegen zo laag mogelijke kosten, ligt nu de focus steeds meer op het maximaliseren van waarde gedurende de gehele levensduur van een installatie, met installaties die elektriciteit kunnen opslaan en de mogelijkheid bieden de opgewekte energie zelf te gebruiken.

Hoge en sterk fluctuerende prijzen voor elektriciteit, stijgende kosten voor netcapaciteit en dalende kosten voor batterijsystemen veranderen de financiële afwegingen rond zonne-energieprojecten. Voor veel bedrijfslocaties biedt het maximaliseren van het eigen energieverbruik en het beperken van de kosten tijdens piekmomenten inmiddels meer financiële zekerheid dan een verdienmodel dat sterk afhankelijk is van inkomsten uit de teruglevering van elektriciteit aan het net.

Batterijopslag vergroot de waarde van zonne-energie voor eigen gebruik. Verbruikspieken kunnen worden afgevlakt en de afhankelijkheid van het elektriciteitsnet bij storingen wordt verminderd. De elektrificatie van wagenparken en verwarmingssystemen verhoogt bovendien het lokale elektriciteitsverbruik, waardoor zowel zonnepanelen als batterijopslag beter kunnen worden benut en kostbare upgrades van de netaansluiting voorkomen worden.

Ook de financieringsmogelijkheden voor batterijopslag voor bedrijven zijn verbeterd, waardoor deze oplossingen aantrekkelijker en toegankelijker worden voor bedrijven. Naast het optimaliseren van het energiegebruik op de eigen locatie wordt het voor bedrijven steeds eenvoudiger om met aggregators en gespecialiseerde energieleveranciers deel te nemen aan markten voor flexibiliteit en ondersteunende diensten voor het elektriciteitsnet. Door inkomsten uit deze diensten te combineren met besparingen op de eigen energiekosten, kunnen investeringen nog sneller worden terugverdiend.

5. PV-systemen worden groter – of erg klein

De Europese markt voor zonne-energie laat ook een duidelijke verschuiving zien naar installaties met uiteenlopende en steeds grotere vermogens, zowel bij huishoudens als voor commerciële en industriële toepassingen. In de residentiële markt komen grotere systemen steeds meer voor, omdat huishoudens willen voorzien in een groeiende elektriciteitsbehoefte door onder meer het laden van elektrische voertuigen, warmtepompen en andere elektrische toepassingen. De dalende kosten per kW maken het bovendien aantrekkelijker om voor een groter systeem te kiezen dan voorheen gebruikelijk was. Deze grotere installaties vormen vaak de basis voor de integratie van aanvullende apparatuur en geavanceerde energiemanagementsystemen (EMS) waardoor woningen een geïntegreerde energie-hub worden.

Aan de andere kant van het spectrum winnen plug-in-zonnepanelen, ook wel balkon-PV systemen genoemd, in verschillende Europese markten aan populariteit. Hoewel deze systemen doorgaans slechts in een beperkt deel van het totale elektriciteitsverbruik van een huishouden voorzien, maken ze het eenvoudiger en toegankelijker om zelf zonne-energie op te wekken. Bovendien kunnen ze een eerste stap vormen naar een uitgebreider energiesysteem in de toekomst.

Bij commerciële en industriële toepassingen maken kleinere installaties vaak gebruik van hardware die vergelijkbaar is met die voor woningen. Ook hier worden zonnepanelen steeds vaker gecombineerd met batterijopslag, mede doordat batterijsystemen financieel aantrekkelijker worden. Bij grotere commerciële en industriële installaties, met name wanneer deze over meerdere locaties zijn verspreid, komt meer nadruk te liggen op centrale monitoring van alle installaties, geïntegreerd beheer, geavanceerde manieren om batterijopslag aan zonne-energie te koppelen en efficiëntere processen voor beheer en onderhoud. Zowel bij kleine als grote installaties worden connectiviteit en mogelijkheden voor digitaal beheer daarmee steeds belangrijkere concurrentievoordelen.

De toekomst van solar is geïntegreerd

PV-installaties worden in toenemende mate beïnvloed door veranderende regelgeving, ontwikkelingen op het gebied van installatieverplichtingen, veranderende en onzekere elektriciteitsprijzen en verschillende hardwareconfiguraties. Dit biedt diverse kansen voor installateurs en eigenaren van residentiële en commerciële en industriële (C&I) systemen.

Ten eerste biedt het integreren – en slim aansturen – van warmtepompen, EV-laders en andere regelbare elektrische belastingen via een geavanceerd energiemanagementsysteem de mogelijkheid om het rendement van nieuwe en bestaande installaties aanzienlijk te verbeteren.

Ten tweede biedt het bedienen van aanvullende typen locaties en systeemgroottes met specifieke hardware en flexibele factureringsoplossingen toegang tot nieuwe doelgroepen.

Ten derde maakt het combineren van PV met slim beheerde batterijopslag een hoger rendement mogelijk door deelname aan netdiensten, hoger eigen verbruik en het verminderen van netgerelateerde kosten en upgrades.