Uit onderzoek blijkt dat huishoudens meer elektriciteit gebruiken na het installeren van zonnepanelen. Dit wordt ook wel het solar rebound effect genoemd. Het effect is dermate aanwezig dat de onderzoekers verwachten dat het ervoor zorgt dat de totale hoeveelheid elektriciteitsverbruik stijgt met 5 procent tegen 2050. Het effect zal volgens de onderzoekers ook leiden tot hogere elektriciteitsprijzen voor alle consumenten.

Het onderzoek werd uitgevoerd door de Fernuniversiteit in het Duitse Hagen dooronderzoekers Mensur Delic en Michael Bucksteeg. Het solar rebound effect werd al in eerdere studies beschreven maar Delic en Bucksteeg hebben deze studies gebruikt om tot een gemiddelde te komen en daarna een computermodel gebruikt om uit te rekenen wat het effect is van het rebound effect over de komende jaren en over verschillende momenten waarop het extra elektriciteitseffect optreed.

Het solar rebound effect treed op omdat huishoudens de prijs voor elektriciteit op zonnige momenten zien dalen. Hierdoor voelt het minder belastend om bijvoorbeeld de vaatwasser een keer extra te laten draaien of de airco aan te zetten. De onderzoekers stellen daarnaast dat het voorkomt dat huishoudens het idee krijgen dat ze recht hebben op meer energieverbruik omdat ze al hebben geïnvesteerd in een groene technologie.              

Wereldwijd zal het solar rebound effect zorgen voor zo’n 800 tot 3.400 terawattuur aan extra elektriciteitsverbruik in 2050, stellen de onderzoekers. Dit komt neer op 5 procent verbruik boven op het totaal. Voor Europa verwachten de onderzoekers dat het solar rebound effect zal zorgen voor 63 tot 314 terawattuur aan elektriciteitsvraag in 2050. Dit komt neer op 5,1 procent meer vraag.

Hoewel dit aan de lage kant lijkt, plaatsten de onderzoekers dit getal toch in perspectief. De onderkant van deze bandbreedte komt namelijk neer op één derde van het totale elektriciteitsverbruik van alle 27 lidstaten van de Europese Unie in 2024 (2.729 terawattuur).

Hogere kosten door meer elektriciteitsverbruik

“Wanneer huishoudens tijdens zonnige uren extra elektriciteit verbruiken, kan het systeem deze vraag tegen relatief lage kosten opvangen”, stellen de onderzoekers tegenover Pv-magazine. “Maar wanneer het reboundverbruik verschuift naar de avonduren of winterperiodes, gedreven door een hogere basisvraag of veranderingen in gebruikspatronen, ontstaat er behoefte aan meer windopwek, batterijopslag en dure langdurige back-up, zoals waterstof. Daardoor nemen de benodigde infrastructuur en de kosten aanzienlijk toe.”

In de lage scenario’s lopen de meerkosten richting 2050 op tot 12,7 à 18,6 miljard euro. In het hoogste scenario stijgt dat naar 72,3 tot 82,9 miljard euro. Die kosten zitten niet alleen in extra zonnepanelen, maar ook in windparken, opslag, waterstofinfrastructuur, back-upvermogen en netverzwaring. Het onderzoek laat zien dat vooral verkeerd getimed extra verbruik duur is: wanneer de vraag niet samenvalt met het aanbod van zonne-energie, nemen de systeemkosten sneller toe.

De hogere kosten van het solar rebound effect komen volgens de onderzoekers onevenredig op de schouders van huishoudens die zich geen zonnepanelen kunnen veroorloven. Daarnaast zien de onderzoekers dat het Europese regelgevingskader tariefstructuren in stand houdt waarbij elektriciteit van het net zwaarder wordt belast dan zelf verbruikte zonnestroom, waardoor reboundgedrag in feite wordt gesubsidieerd terwijl de systeemkosten worden afgewenteld op alle consumenten.

Effect moet rekening mee worden gehouden

Een begeleidende beleidsnota bij het onderzoek roept beleidsmakers op om het solar rebound effect te integreren in de officiële systeemplanning, om ervoor te zorgen dat de energie-infrastructuur is ontworpen voor een realistische vraag. De nota benadrukt tevens dat het effect niet moet worden beschouwd als een vaste toename van de vraag, aangezien de timing ervan varieert per uur en seizoen en daardoor de infrastructuurbehoeften, systeemkosten en planningsresultaten aanzienlijk kan beïnvloeden.

Daarnaast zijn prikkels nodig die verbruik sturen naar momenten met veel zonne- en windenergie, zoals dynamische tarieven, vraagsturing en slimme aansturing van apparaten. Ook energie-efficiëntie blijft belangrijk.

De studie laat zien dat zonnepanelen niet alleen direct het elektriciteitsnet beïnvloeden maar ook de bijbehorende gedragsveranderingen van huishoudens die zelf energie gaan opwekken. Het is volgens de onderzoekers daarom raadzaam om hier rekening mee te houden in de plannen rondom de energietransitie.