Overheid en bedrijfsleven willen met energiemanagementsystemen 1,2 gigawatt flexibiliteit ontsluiten

De Rijksoverheid en tientallen marktpartijen gaan samenwerken om het gebruik van energiemanagementsystemen (EMS) op te schalen. Het nieuwe Samenwerkingsprogramma Energiemanagementsystemen moet eraan bijdragen dat in 2030 1,2 gigawatt aan flexibel vermogen uit de gebouwde omgeving beschikbaar komt. Richting 2050 moet dit doorgroeien tot 10 gigawatt.

Staatssecretaris Jo-Annes de Bat van Klimaat en Groene Groei gaf op 3 september het startschot voor het samenwerkingsprogramma. Daarin werken onder meer bedrijven uit de EMS-sector, regionale netbeheerders, provincies, gemeenten en verschillende fieldlabs samen.

De aanleiding is de toenemende druk op het elektriciteitsnet. Tegelijkertijd groeit het aantal elektrische apparaten achter de meter bij huishoudens en bedrijven. Zonnepanelen, thuisbatterijen, elektrische auto’s en warmtepompen kunnen hun elektriciteitsproductie of -verbruik in meer of mindere mate verschuiven. Daarmee kunnen ze bijdragen aan het verminderen van pieken op het elektriciteitsnet.

Om die flexibiliteit daadwerkelijk te benutten, moeten deze apparaten wel slim worden aangestuurd. Daar ligt een belangrijke rol voor energiemanagementsystemen. Een EMS kan bijvoorbeeld een batterij opladen wanneer veel zonnestroom beschikbaar is, het laadmoment van een elektrische auto verschuiven of verschillende apparaten op elkaar afstemmen.

Volgens het samenwerkingsprogramma blijven technische, organisatorische en marktgerichte barrières grootschalige toepassing van dergelijke systemen momenteel echter in de weg staan. Het programma moet bestaande initiatieven daarom met elkaar verbinden en werken aan gezamenlijke randvoorwaarden voor verdere opschaling.

“We kunnen veel meer uit ons stroomnet halen door energie slimmer te gebruiken”, stelt De Bat. “Als apparaten en machines niet allemaal tegelijk stroom vragen tijdens piekmomenten, ontstaat er ruimte op het stroomnet. Voor nieuwe woningen, bedrijven en organisaties die nu soms moeten wachten op een aansluiting.”

Van individueel gebouw naar energiesysteem

De ambitie gaat verder dan het optimaliseren van het energiegebruik van individuele huishoudens of bedrijven. EMS moet volgens de initiatiefnemers uiteindelijk een systeemfunctie krijgen, waarbij flexibiliteit achter de meter kan worden ingezet voor de behoeften van het bredere energiesysteem.

Na de aftrap gaan verschillende coalities per programmalijn een strategische agenda opstellen. Vanuit die agenda moeten concrete projecten worden gestart die aansluiten op knelpunten en behoeften binnen de sector.

TKI Urban Energy krijgt de verantwoordelijkheid voor de coördinatie van het programma. Daarbij wordt samengewerkt met onder meer The Green Village, ROM Utrecht/Earth Valley, Connectr, Energy Innovation NL, RVO, het ministerie en ElaadNL.

Voor de zonne-energiesector is vooral de koppeling tussen zonnepanelen, batterijen en flexibel elektriciteitsverbruik relevant. Naarmate teruglevering aan het elektriciteitsnet vaker wordt beperkt of financieel minder aantrekkelijk wordt, neemt het belang toe van systemen die lokaal opgewekte zonnestroom kunnen afstemmen op bijvoorbeeld opslag, laden en ander flexibel verbruik. Het samenwerkingsprogramma moet helpen om dergelijke toepassingen op grotere schaal inzetbaar te maken.