Prijsprikkel nieuwe nettarieven moet gedrag kleinverbruikers stimuleren elektriciteit buiten piekuren te gebruiken
Terug
De nieuwe volume- en tijdsafhankelijke nettarieven moeten kleinverbruikers stimuleren hun elektriciteitsverbruik te verplaatsen naar momenten waarop het stroomnet minder zwaar wordt belast. Na anderhalf jaar overleg kozen de Autoriteit Consument en Markt (ACM), netbeheerders en marktpartijen voor een systeem dat financiële prikkels combineert met eenvoud en uitvoerbaarheid. Zoals het er nu naar uitziet, gaan deze nettarieven per 2029 in. Maar wat is er allemaal aan vooraf gegaan om tot dit nieuwe stelsel te komen? Dat kwam maandag 16 november tijdens de Energeia Energy Day 2026 ter sprake tijdens de bijeenkomst: De kleinverbruiker in een uitdagend energiesysteem.
De toenemende elektrificatie van woningen en bedrijven stelt steeds hogere eisen aan het elektriciteitsnet. Warmtepompen, elektrische auto's, thuisbatterijen en andere elektrische apparaten zorgen voor een groeiende elektriciteitsvraag. Tegelijkertijd is de beschikbare transportcapaciteit niet op ieder moment van de dag even groot. Om het bestaande net beter te benutten, komen er daarom volume- en tijdsafhankelijke nettarieven voor kleinverbruikers. Maar waarom is juist voor deze systematiek gekozen?
Tijdens de jaarlijkse Energeia Energy Day bespraken Manon Leijten van de ACM, Joris de Groot van Alliander, Marien Boonman van Energy Fact en Boudewijn den Herder van Essent de veranderingen. Een belangrijk uitgangspunt bleek dat de consument met financiële prikkels moet worden gestimuleerd om elektriciteit op andere momenten af te nemen.
Van 72 mogelijkheden naar vier tariefniveaus
Aan de nieuwe tariefsystematiek is ongeveer anderhalf jaar gewerkt. Volgens Manon Leijten van ACM begon het traject met maar liefst 72 mogelijke tariefmodules. Uiteindelijk zijn de betrokken partijen uitgekomen op vier prijsniveaus.
Die vereenvoudiging was bewust. Een systeem met veel verschillende tarieven zou weliswaar nauwkeuriger kunnen aansluiten op de belasting van het elektriciteitsnet, maar maakt het voor consumenten ook ingewikkelder om te begrijpen wanneer elektriciteit goedkoper is. De uitdaging was daarom een balans te vinden tussen een effectieve financiële prikkel en een systeem dat consumenten daadwerkelijk kunnen gebruiken.
Ook de verdeling tussen vaste en variabele nettarieven maakt onderdeel uit van die afweging. Bij kleinverbruikers blijft ongeveer een derde van het transporttarief gekoppeld aan de aansluitcapaciteit. De overige twee derde wordt afhankelijk van het elektriciteitsvolume en het moment waarop stroom van het net wordt afgenomen.
Hiermee verandert de manier waarop de transportkosten over gebruikers worden verdeeld. Wie meer elektriciteit van het net afneemt, betaalt naar verhouding meer. Wie bovendien tijdens drukke uren veel stroom gebruikt, krijgt met hogere variabele nettarieven te maken.
Gedrag veranderen met financiële prikkels
Volgens Boudewijn den Herder van Essent zijn financiële prikkels noodzakelijk om consumenten hun gedrag te laten aanpassen. Zonder een financieel voordeel is het volgens hem lastig om mensen te stimuleren hun elektriciteitsverbruik te verplaatsen.
Dat is ook relevant voor de verdere elektrificatie van woningen. Een huishouden met een warmtepomp, elektrische auto en andere elektrische apparaten kan een aanzienlijk beroep doen op het elektriciteitsnet. Wanneer deze apparaten tegelijkertijd worden gebruikt tijdens drukke uren, neemt de belasting toe. Door bijvoorbeeld een elektrische auto op een rustiger moment op te laden of een warmtepomp slimmer aan te sturen, kan die belasting worden gespreid.
De nieuwe nettarieven moeten die verschuiving aantrekkelijker maken. Het gaat daarbij nadrukkelijk niet om de boodschap dat consumenten minder elektriciteit moeten gebruiken. Het belangrijkste is dat zij hun verbruik waar mogelijk verplaatsen naar momenten waarop het net meer ruimte heeft.
Geen ingewikkeld energiesysteem voor de consument
Een belangrijke voorwaarde is dat de nieuwe systematiek niet volledig bij de consument terechtkomt. Den Herder benadrukte tijdens de sessie dat mensen geen energie-expert moeten worden om voordeel te kunnen halen uit de nieuwe tarieven. Het energiesysteem moet slimmer worden, niet de klant.
Daarvoor zijn eenvoudige, voorspelbare en bij voorkeur geautomatiseerde oplossingen nodig. Energieleveranciers kunnen hierin een rol spelen door producten en diensten aan te bieden waarmee apparaten automatisch op gunstige momenten worden aangestuurd.
Ook Joris de Groot van Alliander wees op de gezamenlijke verantwoordelijkheid van de verschillende partijen. Netbeheerders hebben flexibiliteit nodig om het elektriciteitsnet beter te benutten, maar marktpartijen moeten eveneens duidelijk maken welke oplossingen zij kunnen leveren. Volgens De Groot is het belangrijk dat partijen niet alleen vanuit hun eigen verantwoordelijkheid werken, maar gezamenlijk optrekken.
De samenwerking tussen de betrokken partijen tijdens het traject is volgens Leijten een belangrijke reden dat de nieuwe systematiek tot stand is gekomen. De verschillende partijen hebben elkaar kritisch bevraagd, maar zijn tegelijkertijd constructief met elkaar in gesprek gebleven.
Niet iedereen profiteert op dezelfde manier
Tijdens de sessie kwam ook de vraag aan bod of een andere oplossing, zoals een zogenoemde vrije voet in de energiebelasting, niet geschikter zou zijn geweest. Daarbij zou een bepaalde hoeveelheid elektriciteitsverbruik buiten de variabele belasting kunnen vallen.
Volgens Leijten is daar niet voor gekozen, omdat ACM wil dat de financiële prikkel voor alle kleinverbruikers geldt. Met een vrije voet zou niet iedereen in dezelfde mate profiteren van de beoogde verandering.
De nieuwe systematiek heeft wel verschillende gevolgen voor huishoudens. Consumenten die weinig elektriciteit van het net afnemen, kunnen financieel gunstiger uitkomen. Huishoudens met een hoog elektriciteitsverbruik kunnen juist meer gaan betalen, zeker wanneer zij veel stroom tijdens de duurdere uren gebruiken.
Daarmee raakt de nieuwe tariefstructuur ook aan de betaalbaarheid en toegankelijkheid van de energietransitie. Volgens Den Herder moet het systeem daarom niet alleen economisch kloppen, maar ook sociaal. De nieuwe tarieven moeten voor consumenten begrijpelijk en hanteerbaar blijven.
Ruimte voor 700.000 extra woningen
De ACM verwacht dat de nieuwe tariefsystematiek kan bijdragen aan een vermindering van de piekbelasting. Tijdens de sessie werd een potentiële vermindering van ongeveer 10 procent genoemd. Dat zou volgens de besproken berekeningen overeenkomen met voldoende extra netcapaciteit voor circa 700.000 woningen.
Het uiteindelijke effect hangt echter af van de mate waarin consumenten en bedrijven hun gedrag daadwerkelijk aanpassen. Ook de beschikbaarheid van slimme apparaten en geautomatiseerde aansturing speelt daarbij een rol.
De nieuwe nettarieven zijn daarmee geen zelfstandige oplossing voor netcongestie. Ze vormen een onderdeel van een bredere aanpak waarin flexibiliteit, samenwerking en slimmer energiegebruik steeds belangrijker worden.
De boodschap van de panelleden was dan ook duidelijk: de technische oplossingen zijn er in toenemende mate, maar om ze effectief in te zetten moeten netbeheerders, energieleveranciers en andere marktpartijen gezamenlijk optrekken. De consument moet daarbij kunnen profiteren van de mogelijkheden zonder zelf voortdurend met het elektriciteitsnet bezig te zijn.
