Routekaart circulaire zonnepanelen krijgt scherpere tweede versie

De omslag naar een circulaire zonne-energiesector staat nog in de kinderschoenen en daarom is in opdracht van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat, de routekaart ‘circulaire zonnestroomsystemen en een weerbare sector’ ontwikkeld door een breed samengesteld team met onder meer TKI Urban Energy, Holland Solar en de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). Die moet ervoor zorgen dat er een door de overheid en sector gedragen aanpak komt die circulariteit bij zonnestroomsystemen bevordert. De kaart kwam in oktober vorig jaar online, wat heeft deze tot nu toe opgeleverd?

“Er zijn naar aanleiding van de routekaart drie concrete projecten opgestart die hele interessante inzichten hebben opgeleverd”, vertelt Laurien Maasdam, namens RVO betrokken bij het project. “En er komt een tweede versie, die aanvullend focust op strategische autonomie binnen circulariteit. Het algemene doel van de routekaart, om een landingsplek te creëren voor de circulaire economie, blijft hetzelfde.”

“De eerste kaart behandelde allerlei aspecten van circulariteit. De tweede versie zal een bredere blik op Europa hebben”, voegt Jens Weerdenburg van Holland Solar en medeoprichter van de kaart toe.

Drie projecten

Maasdam gaat dieper in op de drie projecten. “We hebben er eentje die kijkt naar de economische levensduur van zon op dak. Daar ligt de focus op welke factoren invloed hebben op het vroegtijdig verwijderen of vervangen van panelen. Want je hoort vaak dat repowering een probleem is voor de economische levensduur. We hebben naar het effect gekeken en of het echt een groot probleem is. Er is specifiek naar de SDE-data van projecten gekeken die einde levensduur waren. Daar kwam uit dat het probleem momenteel nog niet super groot is. Maar de huidige datagegevens bieden nog geen basis om te voorspellen hoe deze ontwikkelingen zich in de toekomst zullen voortzetten.”

“Daarnaast is er een onderzoek naar hoe je het beste effectdoelen in de routekaart kan monitoren”, gaat Maasdam verder. “Ofwel: hoe krijg je zicht op circulaire ontwikkelingen binnen de sector? Dat advies hebben we nu binnen en we gaan kijken wat we met de databronnen kunnen doen om alles vorm te geven.”

Voor het derde project is gekeken naar de publieke inkoop van zonnepanelen. Een mijlpaal binnen dat project is de lancering van de duurzame zonnepanelenwijzer. “Daar kan je per paneelserie zien hoe die scoort op duurzaamheidscriteria”, zegt Maasdam. “Die willen we verder ontwikkelen om te kijken of we die een langere adem kunnen geven en naar de private sector kunnen vertalen. We merkten aan de reacties dat er veel behoefte was aan een plek waar je die info kan vinden.”

Startschot voor nauwere samenwerking

Wat voor positieve elementen gaat dit aan de transitie toevoegen? “Veel mensen vinden circulariteit wel interessant maar er zijn veel eilandjes”, zegt Weerdenburg. “Met de routekaart zijn er specialisten bij elkaar gekomen die een universele leidraad hebben gemaakt. Het bij elkaar brengen van alle gedachten en mogelijkheden is van grote toegevoegde waarde.”

“Voor mijn gevoel is de routekaart een startschot voor nog nauwere samenwerking voor circulariteit in de panelensector”, gaat Weerdenburg verder. “Ik kan niet voor andere branches spreken maar ik kan me wel voorstellen dat dit een goed voorbeeld is. Met de juiste mensen en motivatie bij elkaar kan je ver komen.”

Waarom is hoogwaardige recycling van zonnepanelen nooit goed van de grond gekomen? “Dat heeft verschillende oorzaken”, zegt Weerdenburg. “Een daarvan is dat de volumes van panelen die terugkomen laag zijn. Het algemene beeld is dat hoe meer volume er is, hoe goedkoper en meer je kan investeren. Dat is er nu nog niet. Daar zijn veel partijen nu al wel mee bezig. Dat er daarnaast nog geen Europese afzetmarkt voor grondstoffen is helpt ook niet mee.”

“De economies of scale zijn er inderdaad nog niet”, voegt Maasdam toe. “En de teruggewonnen materialen moeten een plek krijgen. Dus stel dat je veel silicium hebt en is het nog niet op hoog niveau voor een zonnepaneel, dan moet je er nog steeds wat mee. Maar wat, dat is niet altijd makkelijk te beantwoorden.”

Weerdenburg voegt nog toe dat veel producten vroeger zo werden gemaakt dat ze zo lang mogelijk konden functioneren maar daarbij werd geen rekening gehouden met circulair design. Dat komt nu pas meer in beeld. “Er is soms nog een spanningsveld tussen hoe lang iets meegaat en hoe goed het te recyclen is, terwijl de voorkeur uitgaat naar een combinatie van beide.”

Toekomst van het project

De zonnepanelenmarkt heeft een sterke dip meegemaakt, de afgelopen jaren. Maar dat heeft volgens de twee geen invloed gehad op het project. Maasdam: “Ik denk dat het ook wel hoort bij de fase van de transitie waar we nu in zitten. Tot nu toe is er een duidelijke focus geweest op het opwekken van capaciteit en vergroting daarvan. Maar we focussen nu meer op de langere termijn en bijbehorende randvoorwaarden, waar circulariteit er een van is.”

Robin Quax van TKI Urban Energy, een van de samenstellers van de routekaart, zei in een eerder interview met Solar365 na de lancering het volgende over de verwachting van tenders: “Ik denk niet dat zij hogere eisen gaan stellen. Wat ik meer verwacht is dat er steeds meer tenders zullen komen waarbij dit wordt meegenomen. Dus dat je een ingroeiperiode ziet, waarbij we niet de boel ineens flippen, maar ook ervaring opdoen over manieren om die duurzaamheidseisen uit te vragen en te kijken wat wel en niet werkt.” Zijn Weerdenburg en Maasdam het daar mee eens?

“Ja en nee”, zegt Weerdenburg. “Ik denk dat de routekaart veel mensen bij lokale overheden die welwillend zijn de ogen heeft geopend. Maar zij wisten bij dit onderwerp niet goed waar ze moesten beginnen. Dus het kan best eens gaan groeien. Maar Robins voorzichtige blik is niet gek. Ik verwacht ook niet dat alle parken morgen veel circulairder zijn.”
“Daar ben ik het mee eens”, zegt Maasdam. “Als sector moet je ook kunnen blijven leveren en ook een balans zoeken. Het liefst komt die tegelijkertijd op gang.”

Het projectteam gaat de komende maanden kijken welke kennis ze nog nodig hebben. Is er ook iets wat ze nog graag willen bereiken met de routekaart in de toekomst? “Bij Holland Solar hebben we als doel om op korte termijn PFAS-vrij te zijn”, zegt Weerdenburg. “Het zou mooi zijn als de routekaart een extra boost geeft dat we op snellere termijn stappen gaan maken.”

“Ik hoop dat circulariteit echt gaat leven, het belang wordt benadrukt en de meerwaarde binnen het bedrijfsleven en particulier gevoeld wordt”, besluit Maasdam. “Hopelijk komt het onderwerp hoger op de agenda.”