TenneT onderzoekt een maatregel voor de Nederlandse onbalansmarkt. Bij ernstige schommelingen op het elektriciteitsnet kan de publicatie van de prijscomponent in de balansdelta met 15 minuten worden vertraagd. De maatregel moet ongewenste reacties van marktpartijen beperken, maar kan tegelijkertijd gevolgen hebben voor de aansturing van batterijen en andere flexibele assets.

De maatregel werd toegelicht tijdens een webinar van TenneT over zogenoemde ACE-oscillaties. Volgens de netbeheerder wordt de vertraging alleen ingezet als laatste redmiddel wanneer andere maatregelen onvoldoende effect hebben.

Wat is de balansdelta?
TenneT publiceert iedere 12 seconden gegevens over de actuele systeemonbalans van het Nederlandse elektriciteitsnet. Onderdeel daarvan is de balansdelta, waarin naast de richting van de onbalans ook een indicatie van de bijbehorende prijsprikkel wordt weergegeven.

Voor veel marktpartijen vormt deze informatie een belangrijk sturingssignaal. Batterij-exploitanten, aggregatoren, Balancing Responsible Parties (BRP's) en energiemanagementsystemen gebruiken de gegevens om productie, opslag en verbruik binnen hetzelfde kwartier aan te passen.

Juist die snelle reacties hebben de afgelopen jaren een steeds grotere rol gekregen op de onbalansmarkt.

Ingrijpen van Tennet
Volgens TenneT reageren steeds meer marktpartijen gelijktijdig op dezelfde publieke prijssignalen. Daardoor ontstaan gesynchroniseerde acties waarbij grote hoeveelheden flexibel vermogen tegelijkertijd gaan laden, ontladen of afschakelen.

Dat kan leiden tot nieuwe schommelingen in de nationale onbalanspositie. Deze zogeheten ACE-oscillaties zorgen ervoor dat het systeem voortdurend heen en weer beweegt tussen tekorten en overschotten.

De netbeheerder waarschuwt dat dergelijke oscillaties niet alleen leiden tot inefficiënte inzet van regelvermogen, maar ook een risico vormen voor de stabiliteit van het elektriciteitsnet. In extreme gevallen kan de beschikbare flexibiliteit onvoldoende zijn om onverwachte verstoringen of prognosefouten op te vangen.

Wat verandert er?
Wanneer de maatregel wordt geactiveerd, wordt de prijscomponent van de balansdelta niet langer direct gepubliceerd. De prijsinformatie verschijnt dan pas 15 minuten later.

Dat betekent dat marktpartijen tijdens het lopende kwartier geen beschikking meer hebben over het actuele prijssignaal. De prijs wordt pas zichtbaar nadat de betreffende imbalance settlement period (ISP) al is afgelopen. De systeemonbalans zelf blijft wel zichtbaar; alleen de prijscomponent wordt vertraagd.

TenneT benadrukt dat activering alleen plaatsvindt wanneer vooraf vastgestelde drempelwaarden voor ACE-oscillaties worden overschreden en andere maatregelen onvoldoende effect hebben. Eventuele activatie wordt via een operationeel bericht gecommuniceerd en kan vrijwel direct ingaan.

Wat betekent dit voor batterij-exploitanten?
Voor partijen die hun batterij volledig sturen op basis van de publieke balansdelta kan de impact aanzienlijk zijn. Zonder actuele prijsinformatie wordt het veel lastiger om tijdens hetzelfde kwartier te reageren op verwachte onbalansopbrengsten.

De maatregel lijkt daarmee vooral gericht op strategieën die sterk reactief zijn en hoofdzakelijk gebaseerd zijn op het volgen van publieke prijssignalen.

Partijen die daarnaast gebruikmaken van eigen voorspellingsmodellen, marktdata, weersinformatie en geavanceerde algoritmes zullen naar verwachting minder geraakt worden. Zij kunnen blijven sturen op verwachte onbalansontwikkelingen in plaats van uitsluitend op de actuele prijsindicatie.

Hoe werkt de onbalansmarkt?
De onbalansmarkt zorgt ervoor dat vraag en aanbod van elektriciteit op ieder moment in evenwicht blijven. Omdat elektriciteit op het net nauwelijks kan worden opgeslagen, moeten productie en verbruik continu op elkaar aansluiten.

Ontstaat er een tekort aan vermogen, dan zet TenneT opregelvermogen in. Bij een overschot wordt juist afregelvermogen ingezet. De kosten daarvan worden verrekend via de onbalansprijs.

Deze prijs wordt bepaald op basis van de biedingen van marktpartijen die flexibiliteit beschikbaar stellen. Daarnaast bevat de onbalansprijs een financiële prikkel die marktpartijen stimuleert om hun voorspellingen en programma's zo nauwkeurig mogelijk uit te voeren.

Signaal voor de energiemarkt
De mogelijke vertraging van de balansdelta laat zien dat TenneT steeds nadrukkelijker zoekt naar manieren om ongewenste markteffecten van toenemende flexibiliteit te beperken.

Voor installateurs en ontwikkelaars van batterijprojecten is dit een belangrijke ontwikkeling om te volgen. De maatregel onderstreept dat toekomstige verdienmodellen waarschijnlijk minder afhankelijk worden van het simpelweg volgen van publieke prijssignalen en steeds meer draaien om slimme voorspellingen, data-analyse en geavanceerde energiesturing.

Een definitieve invoeringsdatum voor de maatregel heeft TenneT nog niet bekendgemaakt.