In welke mate het Europees elektriciteitsnet moet worden uitgebreid, blijkt grotendeels af te hangen van de toekomstige rol van kernenergie. Als Europa weinig inzet op kernenergie, is sterk netuitbreiding des te belangrijker. Maar in alle onderzochte scenario’s zorgt uitbreiding van het stroomnet voor besparing van energiekosten voor bedrijven en huishoudens.

Er wordt steeds meer hernieuwbare elektriciteit opgewekt in Europa. Waar die opwek plaatsvindt, is niet gelijkmatig verdeeld. Zo is er bijvoorbeeld veel windenergie in landen die aan de Noordzee liggen, zon in Zuid-Europa en waterkracht in Scandinavië. Omdat deze hernieuwbare bronnen relatief ver af liggen van de gebruikers, en bovendien weersafhankelijk zijn, is uitbreiding van het Europees stroomnet noodzakelijk. Volgens Europese netbeheerders zou tussen 2025 en 2050 een verdrievoudiging van de huidige netcapaciteit nodig zijn.

Deze investeringen moeten ver vooruit worden gepland, terwijl er ook veel onzekerheid is over toekomstige elektriciteitsvraag en (populariteit van) elektriciteitsbronnen tot 2050. Door, tussen 2030 en 2050, extra te investeren in het Europees stroomnet, worden huishoudens en bedrijven beschermd tegen hoge energiekosten, is de conclusie van nieuw onderzoek van het Centraal Planbureau (CPB).

Drie scenario’s

De onderzoekers keken naar drie mogelijke scenario’s: een compact, gemiddeld of sterk uitgebreid Europees stroomnet. Dat gaat om uitbreidingen die bovenop de al geplande uitbreidingen zouden komen. Van deze verschillende scenario’s werden de kosten en mogelijke besparingen berekend.

Deze verschillende netwerkvarianten hebben verschillende kosten en verschillende mate van flexibiliteit. Zo is het sterk uitgebreide stroomnet duurder, maar geeft dat ook meer flexibiliteit. “Hierdoor zijn landen minder afhankelijk van lokale energiebronnen om tussentijdse veranderingen in het aanbod op te vangen die het gevolg zijn van ongunstige kostenontwikkelingen of veranderende maatschappelijke voorkeuren”, schrijven de onderzoekers is Economisch vakblad ESB.

Alle drie de scenario’s leveren besparingen van tientallen miljarden euro’s op die ruimschoots opwegen tegen de investering die er tegenover staat, concluderen de onderzoekers. De onderzoekers beschrijven (de uitbreiding van) het Europese hoogspanningsnet daarom ook als ‘verzekering tegen hoge energiekosten’.

Kernenergie is bepalende factor

Het blijkt dat vooral de toekomstige kosten van kernenergie bepalen hoeveel de uitbreiding van het stroomnet mogelijk oplevert. Als kernenergie een dure of maatschappelijke oplossing wordt, leveren investeringen in het Europese stroomnet veel op. Want in die situatie is een groot stroomnetwerk (financieel) aantrekkelijk. “In deze situaties kunnen landen makkelijker goedkope elektriciteit uit andere Europese regio’s benutten, waardoor jaarlijks miljarden euro’s kunnen worden bespaard. Zelfs wanneer lokale productie wegvalt, kunnen landen dan rekenen op goedkopere alternatieven elders uit Europa.”

Als kernenergie juist goedkoper en maatschappelijk gewilde optie is, zijn er minder voordelen aan extra investeringen in het elektriciteitsnet na 2030. Omdat landen in dat scenario meer eigen (kern)energie produceren is er minder transportbehoefte van elektriciteit uit andere landen, en daarmee minder grote uitbreidingen van het Europese stroomnet noodzakelijk.

“De extra investeringskosten in netcapaciteit voor intra-Europese handel vanaf 2030 zijn hoog en leiden tot structureel hogere uitgaven voor huishoudens en bedrijven, terwijl de baten onzeker zijn en zich alleen in specifieke scenario’s manifesteren.” Te weinig uitbreiding van het stroomnet kan leiden tot hoge elektriciteitsprijzen, maar een te uitgebreid netwerk betekent dat huishoudens meebetalen aan overcapaciteit.

Gedetailleerder onderzoek zou ook gerichter de kosten en baten kunnen schetsen van verschillende netwerkuitbreidingen, stellen de onderzoekers. Het kan nuttig zijn om te weten wat uitbreidingen van het Europese netwerk, en de energiemix van buurlanden, voor impact hebben op de kosten en baten in Nederland. “Hoewel de exacte cijfers kunnen verschillen, verwachten we dat de kernconclusie overeind blijft: investeren in transmissiecapaciteit biedt flexibiliteit en verzekert Europa tegen onverwachte hoge kosten in de energietransitie.”