Wat maakt een thuisbatterij écht slim?

Een slimme thuisbatterij draait niet alleen om hoeveel energie je kunt opslaan. De waarde zit in de manier waarop je die energie op het juiste moment beschikbaar maakt. Veel huishoudens die een thuisbatterij kopen, beginnen bij de verkeerde vraag: hoeveel kilowattuur moet erin kunnen?

Dat is begrijpelijk. Opslagcapaciteit is concreet en eenvoudig te vergelijken. Een batterij van 10 kWh, 15 kWh of 20 kWh lijkt een duidelijke keuze. Toch zegt het aantal kilowattuur maar weinig over hoe slim een batterij in de praktijk met energie omgaat.

De belangrijkere vraag is: kan de batterij op het juiste moment de juiste hoeveelheid energie beschikbaar maken?

Dat vraagt om meer dan een batterij alleen.

Van opslag naar aansturing

De klassieke toepassing van een thuisbatterij is eenvoudig. Zonnepanelen produceren overdag meer stroom dan de woning gebruikt. De batterij slaat het overschot op en levert die energie later terug aan de woning.

Maar energieopslag wordt interessanter wanneer de batterij vooruit kan kijken.

Wat leveren de zonnepanelen naar verwachting op? Hoeveel stroom gebruikt de woning? Hoeveel ruimte is er nog in de batterij? En wat gebeurt er met de stroomprijs?

Een systeem dat deze informatie samenbrengt, kan veel gerichter bepalen wanneer laden en ontladen verstandig is.

Daar komt het Energie Management Systeem, oftewel EMS, in beeld.

Het EMS maakt van losse installaties één systeem

Een EMS bewaakt de energiestromen in en rond de woning. Het kan zonnepanelen, thuisbatterij, laadpaal en warmtepomp met elkaar laten samenwerken.

Stel dat de zonnepanelen overdag volop produceren. Het huis gebruikt een deel van die elektriciteit direct. Het overschot kan naar de batterij gaan. Later op de dag neemt het energieverbruik toe en kan de opgeslagen stroom worden gebruikt.

De bewoner hoeft die keuzes niet zelf te maken. Het EMS stuurt de energiestromen automatisch aan.

Maar ook met een goed EMS blijft een belangrijke informatiebron buiten de woning liggen: de energiemarkt.

Een dynamisch energiecontract verandert de mogelijkheden

Bij een dynamisch energiecontract verandert de stroomprijs gedurende de dag. De prijs wordt beïnvloed door vraag en aanbod op de energiemarkt.

Een slimme thuisbatterij kan die informatie meenemen in de aansturing. Is elektriciteit goedkoop beschikbaar, dan kan het interessant zijn om de batterij te laden. Wordt stroom later duurder, dan kan de opgeslagen energie worden gebruikt voor het eigen verbruik.

De batterij reageert daarmee niet alleen op de zonnepanelen, maar ook op de markt.

Dat vind ik een belangrijk onderscheid. Een batterij die uitsluitend wacht op zonnestroom en daarna leegloopt zodra de zon ondergaat, doet nuttig werk. Een batterij die zelfstandig verschillende bronnen en signalen tegen elkaar afweegt, doet iets wezenlijk anders.

De dynamische energieleverancier speelt hierin een belangrijke rol. Die levert de actuele prijsinformatie waarop de software kan anticiperen. Het EMS vormt vervolgens de verbinding tussen de energiemarkt en de installatie in huis.

Niet zoveel mogelijk opslaan, maar op het juiste moment

Meer opslagcapaciteit is niet automatisch beter.

Een batterij die vol zit op het moment dat de zonnepanelen hun hoogste productie bereiken, kan geen extra zonnestroom opnemen. Andersom heeft een lege batterij weinig waarde als elektriciteit op dat moment duur is en er eerder goedkoop geladen had kunnen worden.

De timing van laden en ontladen bepaalt daarom voor een belangrijk deel wat een batterij kan betekenen.

Dat vraagt om software die niet alleen reageert op wat er op dit moment gebeurt, maar ook vooruitkijkt. De verwachte zonneproductie, het energieverbruik en de stroomprijzen kunnen allemaal onderdeel zijn van die strategie.

De batterij kan ook een rol spelen op de energiemarkt

Een slimme batterij kan in sommige situaties nog een stap verder gaan. Geschikte systemen kunnen via een aangesloten dynamische energieleverancier deelnemen aan de onbalansmarkt.

Het elektriciteitsnet moet voortdurend in balans blijven. Wanneer productie en verbruik afwijken van de verwachtingen, kan extra vermogen nodig zijn. Een batterij kan dan tijdelijk laden of ontladen om het systeem te helpen balanceren.

De thuisbatterij wordt daarmee niet alleen een voorziening voor het eigen huishouden, maar kan ook onderdeel worden van een groter energiesysteem.

Of dat mogelijk is, hangt af van de batterij, de software en de gekozen energieleverancier.

Waar moet je dan op letten?

Wie een thuisbatterij kiest, zou daarom verder moeten kijken dan prijs en opslagcapaciteit.

Belangrijke vragen zijn:

• Werkt de batterij met een Energie Management Systeem?
• Kan het systeem worden gekoppeld aan een dynamisch energiecontract?
• Wordt rekening gehouden met alle overtollige zonnestroom en het verbruik op donkere dagen?
• Kan de batterij samenwerken met zonnepanelen en andere elektrische installaties?
• Is deelname aan de onbalansmarkt mogelijk?
• Werken de verschillende onderdelen binnen een open ecosysteem?

De antwoorden bepalen welke mogelijkheden de batterij werkelijk heeft.

Een thuisbatterij is uiteindelijk geen los apparaat. De batterij zorgt voor opslag, het EMS zorgt voor de aansturing en de energieleverancier brengt informatie uit de energiemarkt in het systeem.

Wie alleen naar het aantal kilowattuur kijkt, ziet dus maar een deel van het verhaal. De echte vraag is niet hoeveel energie een batterij kan bewaren, maar wat het systeem met die energie kan doen en op welk moment.

Over de auteur

Meint Schepers is verduurzamingsadviseur en schrijft voor Domogo over thuisbatterijen, slimme energiesystemen en energiemanagement. Hij helpt huiseigenaren om goed geïnformeerde keuzes te maken voor hun energievoorziening.