Vier onderzoeksprojecten ontvangen gezamenlijk 5,7 miljoen euro aan subsidie voor onderzoek naar het delen van data in de energietransitie. Dankzij cofinanciering van overheden, netbeheerders, kennisinstellingen en bedrijven loopt het totale budget op tot ruim 8 miljoen euro. De financiering komt voort uit de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) -call Data delen voor de energietransitie: socio-technische uitdagingen, een programma binnen het Kennis- en Innovatieconvenant (KIC). De projecten richten zich op vraagstukken die steeds urgenter worden naarmate de energietransitie vordert, zoals privacy, eigenaarschap van data en verschillen in datastandaarden.

Data steeds belangrijker voor energietransitie
Volgens NWO is hoogwaardige data essentieel voor het functioneren van slimme energiesystemen. Netbeheerders, gemeenten, energiecoöperaties en bedrijven maken steeds vaker gebruik van data voor onder meer congestiemanagement, de warmtetransitie en de integratie van duurzame opwek. Tegelijkertijd blijken privacybezwaren, technische barrières en onduidelijke afspraken over datagebruik het delen van gegevens vaak te bemoeilijken. Met de nieuwe onderzoeksprojecten moet kennis worden ontwikkeld die deze obstakels helpt wegnemen.

De vier toegekende projecten worden uitgevoerd door consortia van universiteiten, hogescholen, gemeenten, provincies, netbeheerders en marktpartijen.

Project TRUST-ET
De Universiteit Utrecht heeft de leiding bij project TRUST-ET.  De universiteit onderzoekt hoe huishoudens veilig en transparant energiedata kunnen delen. Huishoudens beschikken dankzij slimme meters, zonnepanelen, thuisbatterijen en andere slimme apparaten over steeds meer relevante energiegegevens. Die data kunnen bijdragen aan het voorkomen van netcongestie en aan een efficiënter energiesysteem.

FEDERATE
De Technische Universiteit Delft leidt het project FEDERATE, dat zich richt op het ontwikkelen van eerlijke en veilige dataomgevingen voor zogenoemde digitale tweelingen. Digitale tweelingen zijn virtuele modellen van fysieke systemen die gebruikt kunnen worden voor het plannen en optimaliseren van energiesystemen. Volgens de onderzoekers wordt de ontwikkeling ervan momenteel geremd door privacyvraagstukken, onduidelijk eigenaarschap van data en incompatibele standaarden. FEDERATE ontwikkelt daarom spelregels, tools en referentieontwerpen die veilige data-uitwisseling mogelijk maken. De onderzoekers verwachten dat dit kan bijdragen aan lagere kosten, minder netcongestie en betere lokale energieplanning.

Sharing the Warmth
Voor de warmtesector is het project Sharing the Warmth relevant. Onder leiding van Wageningen University & Research wordt onderzocht hoe gemeenten, bewoners en netbeheerders gegevens kunnen delen voor de planning van aardgasvrije warmtevoorzieningen. Het project wil privacybeschermende technologieën combineren met duidelijke afspraken over datagebruik. Hierdoor moeten gemeenten beter inzicht krijgen in warmtevragen, gebouwkenmerken en infrastructuur, waardoor warmteprogramma's efficiënter kunnen worden opgesteld.

SHARE
Het vierde project, SHARE, wordt geleid door de Nijmeegse Radboud Universiteit. De onderzoekers ontwikkelen zogenoemde synthetische datasets: kunstmatig gegenereerde data die dezelfde eigenschappen hebben als echte energiedata, zonder dat privacygevoelige informatie wordt prijsgegeven. De techniek moet het voor netbeheerders, gemeenten en energiebedrijven mogelijk maken om beter samen te werken bij de uitbreiding van het elektriciteitsnet voor zonnepanelen, windenergie en elektrisch vervoer. Door gebruik te maken van synthetische data kunnen partijen analyses uitvoeren en scenario's testen zonder toegang te krijgen tot persoonsgegevens of concurrentiegevoelige informatie.

Aansluiting op nationale data-infrastructuur
De vier projecten sluiten aan bij de Nederlandse Actieagenda AI/Data, waarin wordt gewerkt aan een nationale federatieve data-infrastructuur voor verschillende sectoren, waaronder energie. De verwachting is dat de resultaten van de projecten niet alleen bijdragen aan een efficiëntere energietransitie, maar ook aan nieuwe standaarden voor veilige en betrouwbare datadeling tussen publieke en private partijen.