Van salderen tot thuisbatterijen: waar energiechatbots consumenten kunnen misleiden

Steeds meer consumenten gebruiken AI-chatbots om antwoord te krijgen op vragen over energie. Dat is niet vreemd, want onderwerpen zoals zonnepanelen, dynamische energiecontracten en het einde van de salderingsregeling zijn vaak ingewikkeld. Solar365 testte de behulpzaamheid van enkele chatbots door ze een aantal algemene vragen te stellen. Uit de resultaten bleek dat sommige chatbots niet erg behulpzaam waren en dat één chatbot zelfs foute informatie gaf.

Voor dit onderzoek zijn vier chatbots getest: Kiki van Zonneplan, Indy van Independer, EVA (Energie Vragen Assistent) en ChatGPT. Door dezelfde vragen aan alle chatbots te stellen, is onderzocht welke chatbot de meest juiste, volledige en bruikbare antwoorden geeft.

Voor dit onderzoek zijn vijf blokken met vragen opgesteld. De vragen gingen over de salderingsregeling, terugleverkosten, dynamische energiecontracten, thuisbatterijen en de gebruikte bronnen van de chatbots. De antwoorden zijn beoordeeld op feitelijke juistheid, volledigheid, consumentenrelevantie, bronverwijzing, omgaan met onzekerheid en begrijpelijkheid.

Kiki van Zonneplan kwam als beste naar voren uit het onderzoek. De chatbot begreep alle vragen en gaf duidelijk antwoord. Ook op de complexere vragen kon Kiki antwoord geven. Op de vraag “Is een dynamisch energiecontract beter als ik zonnepanelen heb?” antwoordde Kiki: “Ja, een dynamisch energiecontract is juist heel interessant als je zonnepanelen hebt.” Kiki noemde een aantal voordelen van een dynamisch energiecontract. Omdat de chatbot van Zonneplan is, komt de informatie vooral vanuit het bedrijf zelf: “Geen terugleverkosten: Bij Zonneplan betaal je geen boete of extra kosten voor het terugleveren van stroom. Extra zonnebonus: Je krijgt bij Zonneplan zelfs een extra bonus op je terugleverprijs. Actuele marktprijs: Je ontvangt altijd de actuele marktprijs voor de stroom die je teruglevert, plus een kleine vergoeding. Lagere kosten: Je kunt besparen door je verbruik slim te plannen op momenten met lage prijzen.”

EVA struikelt over salderen

EVA gaf verkeerde informatie over het einde van de salderingsregeling. Dit werd al duidelijk bij een eenvoudige vraag: “Kun je in eenvoudige taal uitleggen wat salderen is?” “Salderen betekent dat je de stroom die jouw zonnepanelen opwekken en terugleveren aan het net, mag wegstrepen tegen de stroom die je zelf afneemt van het net. Je betaalt dan alleen over het verschil. Maar let op: salderen wordt afgebouwd. De salderingsregeling wordt stapsgewijs beëindigd tot 2031.” Op de vervolgvragen over de salderingsregeling bleef de chatbot antwoorden met eind 2031. Eerst verwees EVA nog naar het RVO om daar de exacte cijfers te checken. Pas na de vraag “Wat zijn terugleverkosten precies?” veranderde het antwoord  van EVA naar : “De salderingsregeling stopt per 2027.”

Bij vragen over dynamische energiecontracten legde de chatbot niet uit dat prijzen ieder uur kunnen veranderen. EVA bood wel hulp aan bij het zoeken van een energie-expert in jouw regio. EVA gaf nuttige informatie over thuisbatterijen. De chatbot wees op onzekerheden rondom terugverdientijden, noemde de aanschafkosten en waarschuwde voor slijtage van batterijen. “Voor een goede terugverdientijd is minimaal 3x per dag laden en ontladen nodig. Vrijwel dagelijks benutten van de batterij is essentieel.”  

Indy draait om de vraag heen

Indy van Independer had een bepaalde strategie van de vragen beantwoorden. Als Indy de vraag snapt, geeft de chatbot juiste informatie. Maar op bepaalde vragen kon Indy geen antwoord geven. Bijvoorbeeld de vraag: “Betaal ik terugleverkosten over alle stroom die ik teruglever of alleen over het deel dat ik niet kan salderen?” Indy antwoordde daarop met: “Het antwoord op die vraag heb ik helaas niet exact voor je. Wat ik wel weet: terugleverkosten worden berekend per teruggeleverde kilowattuur (kWh) — dus over de stroom die daadwerkelijk het net op gaat.” Ook verwees Indy regelmatig naar energievergelijker van Independer.

Bij vragen over dynamische energiecontracten gaf Indy een duidelijk antwoord. De chatbot legde uit dat de stroomprijs bij een dynamisch contract ieder uur kan veranderen. Daarbij benadrukte Indy dat een gunstig resultaat niet gegarandeerd is, omdat de marktprijzen kunnen stijgen en dalen. Opvallend was dat de chatbot stelde: “Houd er ook rekening mee dat een dynamisch contract een dubbele meter vereist. Heb je die niet, dan is een dynamisch contract via ons niet beschikbaar.” Wat opmerkelijk is omdat de traditionele dubbele meter tegenwoordig grotendeels is vervangen door de slimme meter. 

Geen energiespecialist, wel de meest complete antwoorden

ChatGPT gaf de meest complete antwoorden van de drie chatbots. Ondanks dat de chatbot niet gespecialiseerd is in vragen over de energietransitie, begreep ChatGPT alle gestelde vragen en gaf duidelijke en uitgebreide uitleg. Op de vraag “Wat zijn terugleverkosten precies?” antwoordde ChatGPT uitgebreid en eindigde met: “Vanaf 2027 verdwijnen de salderingsregels, maar dat betekent niet automatisch dat terugleverkosten verdwijnen. Hoe leveranciers hun tarieven precies vormgeven zal per aanbieder verschillen en kan veranderen.”

De antwoorden van ChatGPT waren ook goed onderbouwd. Toen werd doorgevraagd met de vraag: “Waar baseer je deze informatie op?” verwees de chatbot naar actuele bronnen, waaronder informatie van het ACM. Daarnaast kwam ChatGPT regelmatig terug op eerdere antwoorden en verduidelijkte deze waar nodig. Bij vragen over dynamische energiecontracten gaf de chatbot voorbeeldberekeningen om verschillen in kosten en opbrengsten inzichtelijk te maken.

Dit onderzoek laat zien dat energiechatbots consumenten snel op weg kunnen helpen, maar niet altijd betrouwbare informatie geven. Het blijft dus belangrijk om de antwoorden te controleren bij de bronnen waar de chatbots naar verwijzen.