Er dreigen snel toenemende tekorten voor het Nederlandse elektriciteitssysteem na het jaar 2030. Dat blijkt uit de onlangs gepubliceerde Monitor Voorzieningszekerheid 2026 van TenneT, welke onderzoekt of het Nederlandse elektriciteitssysteem aan de vraag kan voldoen. De oorzaak van de tekorten is achterblijvende productiecapaciteit in combinatie met een sterk groeiende elektriciteitsvraag en een afname van regelbaar productievermogen in binnen- en buitenland.

De monitor kijkt in verschillende scenario’s naar het toekomstbeeld van het elektriciteitssysteem. In alle versies komt naar voren dat de voorzieningszekerheidsnorm van vier uur tekort per jaar vanaf 2030 overschreden gaat worden. En al twee jaar eerder, in 2028, kan de norm misschien al overschreden worden, maar dat is afhankelijk van hoe sterk de elektriciteitsvraag toeneemt.

De monitor gebruikt zogeheten LOLE-waarden (deze schetsen het verwachte aantal tekort aan uren). Na 2030 nemen de verwachte tekorten dus snel toe, met LOLE-waarden die in 2035 oplopen naar 37 tot 46 uur per jaar. Het rapport rekent ook met EENS-waarden (de verwachte omvang van het tekort in gigawatturen). De EENS-waarden kunnen dan oplopen tot 80 gigawattuur per jaar. 

De verslechtering van de voorzieningszekerheid komt voornamelijk door een combinatie van de sterk groeiende elektriciteitsvraag door elektrificatie en de afname van regelbaar productievermogen in binnen- en buitenland. De opwek van duurzame zon- en windenergie groeit sterk, maar het is niet voldoende om de tekorten te compenseren. Ook met de groei van thuisbatterijen staat de voorzieningszekerheid in de min. 

Zorg voor de komst van een capaciteitsmechanisme

TenneT windt er geen doekjes om in de Monitor. “Het is duidelijk dat de situatie, ongeacht de snelheid van de groei van de elektriciteitsvraag, op termijn niet houdbaar is. Daarbij zal Nederland individueel maatregelen moeten treffen. Nog effectiever is het als alle relevante landen maatregelen afstemmen voor het aanpakken van toekomstige voorzieningszekerheidsrisico’s.”

De netbeheerder zet de volgende adviezen uiteen in de Monitor. Ten eerste moet er gestart worden met de implementatie van een capaciteitsmechanisme. Gezien de voorspelde risico’s vanaf 2030 adviseert TenneT dat het mechanisme eind 2029 operationeel is, vooral omdat de winterperiode een kritieke tijd is waarin vermogen beschikbaar moet zijn. De netbeheerder erkent dat het tijdspad wat ambitieus is en stelt daarom voor om naar de ervaringen van andere EU-landen te kijken die dit pad al bewandeld hebben.

“Om over te kunnen gaan tot de implementatie van een capaciteitsmechanisme, in welke vorm dan ook, moet de Nederlandse overheid een officiële standaard vaststellen voor de Nederlandse voorzieningszekerheid in lijn met de relevante Europese regelgeving”, schrijft TenneT.

Ten tweede moet er worden ingezet op expliciete deelname van vraagrespons in een capaciteitsmechanisme. Het is volgens de netbeheerder vooral effectief om vraagrespons explicitiet deel te laten nemen aan het capaciteitsmechanisme. Op die manier wordt de bijdrage van vraagrespons aan voorzieningszekerheid expliciet zichtbaar en kan het financieel worden gewaardeerd.

Het derde advies volgt op wat al eerder benoemd werd, om in andere EU-landen te kijken naar welke ervaringen daar zijn opgedaan. Er moet daarbij ook worden gekeken of het mogelijk is om aan te sluiten bij landen die al een werkend capaciteitsmechanisme hebben.