‘We zijn al aan de tweede helft van de duurzame energie transitie begonnen’

Het afgelopen jaar kende vele verrassingen. De oorlog in het Midden-Oosten en de bijbehorende stijgende prijzen hebben voor veel problemen gezorgd. Olof van der Gaag, voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Duurzame Energie (NVDE), blijft ondanks alle negatieve trends ‘chronisch positief’ over de energietransitie.

Van der Gaag noemt de oorlog in het Midden-Oosten en de sluiting van de Straat van Hormuz als een ontwikkeling die hij niet verwacht had van het afgelopen jaar. “Vanuit de duurzame energiesector zijn we er altijd vanuit gegaan dat verduurzaming goed was voor het klimaat en andere doelen. We wisten dat het ons weerbaarder en onafhankelijker zou maken. Maar dat leek lang weinig urgent want we konden anders altijd wel op Russisch gas terugvallen.”

“Wij hebben TNO in december 2025 gevraagd onderzoek te doen naar wat de economische impact zou zijn als er een soortgelijke oorlog zoals in Oekraïne zou komen. De conclusie was, niet onverwacht, dat de economische schade veel kleiner is in een duurzamer energiesysteem. We hebben dat rapport in december 2025 naar buiten gebracht. Toen was er weinig interesse want toen was er geen crisis en 1 maart wel.”

“En opnieuw zie je dat een deel van het antwoord is dat we onze eigen energie moeten opwekken. Dus laten we elektrificeren, want dan maak je gebruik van de snelst verduurzaamde bron die hier beschikbaar is. Dit is de grootste verandering die ik gezien heb, dat die transitie niet alleen voor het klimaat is. Klimaat zou na deze hete zomer belangrijk genoeg moeten zijn, maar we doen het ook om ons te bevrijden van de afhankelijkheid van onbetrouwbare landen.”

Logische vervolgstap naar 100

Van der Gaag geeft aan ‘chronisch positief’ te zijn over de energietransitie. Waar komt dat vandaan? “Ik zag vanochtend op Linkedin dat binnen de Europese Unie nog maar 29 procent van stroomproductie uit fossiele bronnen komt. Dat is adembenemend goed. In Nederland is 57 procent van alle stroom hernieuwbaar. Dus we zijn al aan de tweede helft begonnen.”

“Dan is de logische vervolgstap om dat percentage naar 100 te trekken. Maar belangrijker is dat we op elektrificatie moeten inzetten. Warmte en transport gebruiken de meeste energie. In een razend tempo moeten we elektrische warmte produceren en kilometers maken en verder verduurzamen. Dan switch je naar de bron die ons onafhankelijk maakt.”

“De magie van de transitie is die leercurve. Maar het tweede aspect is dat elektrificatie enorm veel energie bespaart. Met een elektrische auto kan je vier keer zoveel kilometers maken dan met een verbrandingsmotor. Onderweg bespaar je ook drie kwart van je energieverbruik omdat elektrische auto’s veel zuiniger zijn. En diezelfde winst geldt bij warmtepompen ten opzichte van CV-ketels. Daarom denk ik dat het tot op grote hoogte onomkeerbaar is dat de economie uiteindelijk die kant op gaat. Maar de grote uitdaging is de uitbreiding van de elektriciteitskant. We hebben aan beide zijden een positief plaatje, maar daar zit het elektriciteitsnet tussen. Daar geldt geen magie, maar daar geldt de barre werkelijkheid van procedures. Voordat je in twee jaar bezig bent met bouwen zijn we daar eerst tien jaar over aan het praten.”

“Dus als ik een uitdaging centraal mag zetten is dat ruimte vinden voor de transitie en snellere procedures instellen. Dat is echt een overheidstaak. Ik denk dat het opschalen van groene stroom en elektrisch vervoer en verwarmen via de markt steeds meer vanzelf gaat. Maar echt een kerntaak van de overheid is ruimte vinden en vlotte procedures. Daar ontbreekt het aan”

Einde van de salderingsregeling

Wat verwacht Van der Gaag aan gevolgen wanneer de salderingsregeling stopt? “Het zal zeker een gamechanger zijn. Er waren prikkels vanuit energieleveranciers om zelf meer stroom te gebruiken, maar alsnog is dit een harde klap. Ik had zelf gehoopt dat we het in stappen konden doen zodat men er aan kon wennen. Maar het voordeel van dat nadeel is dat het tot meer bewustzijn leidt. Wat ooit een voordeel van de salderingsregeling werd genoemd was dat het niet alleen afgerekend moest worden op kosten per ton CO2, maar ook op de bewustwording van mensen om goed met energie om te gaan.”

“Maar nu draagt de salderingsregeling bij aan onbewust energiebedrag, omdat het nu lijkt alsof het niet uitmaakt wanneer je je stroom verbruikt terwijl dat absoluut wel zo is. En als je grosso modo naar je portemonnee kijkt, leveren de kilowatturen die je niet zelf gebruikt je 0 cent op en die je wel gebruikt 25 cent aan besparing. Dat is een enorm verschil.”

“Overigens vind ik dat de overheid een paar maanden voor het einde van de regeling nog vrij laks is in het informeren van mensen over de gevolgen”, zegt Van der Gaag. “Dat kan demotiverend werken voor mensen. Zo van: we hebben toch gedaan wat moest en nu word ik gepakt en niet geholpen. Ik bestrijd de maatregel niet, maar je moet mensen wel helpen.”

Van der Gaag benadrukt dat veranderingen altijd complex zijn. “Maar oplossingen snappen mensen vaak wel. Ik vind het heel interessant dat de Lidl thuisbatterijen in de schappen heeft liggen voor 300 euro. Consumenten snappen de verhalen waar wij het in de branche over hebben vaak niet, maar dat zo’n batterij handig is voelen ze natuurlijk wel aan. Een thuisbatterij is inmiddels al bijna een wasmachine qua vertrouwdheid. Mijn dochters van 17 en 20 zijn gewend aan powerbanks en hebben er altijd eentje bij zich. Een thuisbatterij verschilt er niet veel van.”