De cast van theatergezelschap Willem van Oranje bood dinsdag 21 april een petitie aan de commissie Groene Groei en Klimaat aan. Hun boodschap: pak netcongestie slimmer aan. Niet alleen door nieuwe infrastructuur te bouwen, maar vooral door bestaande capaciteit flexibeler te benutten.

Aanleiding is het Prinsentheater in Delft waar de musical over Willem van Oranje wordt opgevoerd. Het Theater krijgt van de netbeheerder geen transportcapaciteit voor haar voorstellingen. Tegelijkertijd beschikken omliggende bedrijven wél over zogeheten gecontracteerd vermogen die zij, met name in de avonduren, niet volledig benutten.

Diesel als noodoplossing

Door het tekort aan transportcapaciteit draait het theater noodgedwongen op aggregaten. Wekelijks gaat er circa vier ton diesel doorheen. Een oplossing ligt volgens betrokkenen binnen handbereik: het tijdelijk huren van ongebruikte netcapaciteit van buren.

Transportcapaciteit

Die oplossing strandde echter op regelgeving. Volgens netbeheerders was het onderling verhandelen van transportcapaciteit in strijd met de geldende interpretatie van de Elektriciteitswet. Daarmee ontstond een paradox: capaciteit was er wel, maar mocht niet flexibel worden ingezet.

150 bedrijven achter petitie

De petitie, die door 150 bedrijven werd ondertekend, pleitte voor een nieuwe aanpak van congestiemanagement: het flexibel delen van transportcapaciteit binnen bestaande contracten.

Initiatiefnemer is Netconnext, een bedrijf dat sinds januari 2025 actief is als ‘makelaar’ in netcapaciteit. Het platform koppelt bedrijven met een overschot aan gecontracteerd vermogen aan partijen die tijdelijk capaciteit nodig hebben.

Directeur Leendert Florusse schetst het onderliggende probleem: “Er is sprake van netcongestie, maar dat betekent in de praktijk vooral piekbelasting. Als je naar het totale net kijkt, word het gemiddeld maar zo’n 30 procent benut. De infrastructuur ligt er dus al.”

Contracten die knellen

De kern van het probleem ligt bij de zogenoemde transportcapaciteitscontracten. Bedrijven leggen daarin vast hoeveel vermogen zij maximaal mogen afnemen. In de praktijk bleven delen van die capaciteit regelmatig ongebruikt.

“Er zijn vele uren waarin bedrijven hun gecontracteerde vermogen niet aanspreken”, aldus Florusse. “Die ruimte kun je tijdelijk beschikbaar stellen aan een buur die op de wachtlijst stond.”

Volgens hem kan dit technisch en administratief relatief eenvoudig ingericht worden, bijvoorbeeld per project of op jaarbasis. Bedrijven zouden dan betalen voor het gebruik van elkaars capaciteit, zonder dat contracten permanent aangepast hoefden te worden.

Angst voor controleverlies

Waarom gebeurde dit niet? Volgens Florusse speelt vooral terughoudendheid bij netbeheerders een rol. “Men is bang om controle te verliezen of inkomsten mis te lopen. Maar die inkomsten loop je nu óók mis, omdat bedrijven simpelweg niet aangesloten worden.Bovendien meer gebruik levert de netbeheerder (en de maatschappij) juist meer op!”

Ook juridisch zitten er haken en ogen aan de oplossingen van de netbeheerders, bijvoorbeeld rond aansprakelijkheid. Lopende initiatieven zoals groepstransportovereenkomsten (GTO’s) laten zien dat samenwerking mogelijk is, maar nog niet breed toepasbaar.

Politieke druk neemt toe

Met de petitie hopen de initiatiefnemers de politiek in beweging te krijgen. De oproep aan de Tweede Kamer is om duidelijkheid te scheppen over de ruimte binnen de Elektriciteitswet voor het onderling verhuren van netcapaciteit en om experimenten actief te stimuleren.

De symboliek van het theater in Delft onderstreept de urgentie: een volle zaal van .1200 bezoekers, draaiend op diesel, terwijl er letterlijk naast de deur ongebruikte elektriciteit beschikbaar is.

Zoals Florusse het samenvat: “Dit was geen probleem van schaarste, maar van organisatie. Het net zit niet vol, we gebruiken het verkeerd.”