Met de afbouw van de salderingsregeling en stijgende energieprijzen groeit de behoefte om zelf opgewekte stroom slimmer te gebruiken. Vereniging Eigen Huis speelt daarop in met een test met verschillende Home Energy Management Systemen (HEMS). Als proef zijn er voor twee jaar vijf verschillende HEMS bij 25 consumenten geplaatst. De bevindingen worden het gehele jaar geregistreerd en geanalyseerd. Het doel van de test is voornamelijk om te onderzoeken wat de toegevoegde waarde van HEMS-systemen is. Er wordt gekeken naar het slimmer inzetten van opwek, het betaalbaar houden van de energierekening en of de beloftes van de aanbieders wordt waargemaakt.

Na eerdere tests met thuisbatterijen, richt de organisatie zich nu op zogeheten HEMS-systemen: software en hardware die apparaten in huis slim aansturen. Volgens Pim van Daatselaar, projectmanager energieopslag bij Vereniging Eigen Huis, is de timing van de test geen toeval. “Veel van onze leden hebben zonnepanelen en andere grote assets als warmtepomp of een elektrische auto met eigen laadpaal.

Met het verdwijnen van de salderingsregeling en tijdgebonden nettarieven die in 2028 mogelijk ingaan, wordt het steeds belangrijker om je eigen stroom zelf te gebruiken”, zegt Van Daatselaar. “Daarnaast zie je dat technologie zich snel ontwikkelt. Niet alleen opslag in een batterij, maar ook apparaten die met elkaar communiceren.

Voor de test zijn vijf partners met HEMS-systemen geselecteerd. Currentt, Frank Energie, Sunergy, Bliq en 1KOMMA5. Daarbij is bewust gekozen voor variatie. “We wilden niet één type oplossing testen, maar juist verschillende technische benaderingen. Van volledig cloud-gebaseerd tot systemen met een fysieke installatie in de meterkast.” Wat zij wel gemeen hebben is dat de systemen zich vooral richten op de grootste energieverbruikers en -opwekkers in huis, zoals zonnepanelen, warmtepompen, laadpalen en thuisbatterijen. Airco’s kunnen soms ook worden meegenomen.

Twee jaar testen, eerste resultaten na één jaar
De proef loopt in totaal twee jaar. Het eerste jaar staat in het teken van actieve dataverzameling en rapportage. “Die eerste twaalf maanden zijn het belangrijkst. Daarin verzamelen we de ervaringen en data. Het tweede jaar gebruiken we eventueel om extra analyses te doen.” Inmiddels draaien er vier HEMS’en, alleen de fysieke installatie van Currentt moet nog geplaatst worden.

Grootste uitdaging: compatibiliteit
Hoewel de test nog in een vroege fase zit, is één probleem al duidelijk zichtbaar: niet alles werkt zomaar samen. “Dat is echt de belangrijkste bevinding tot nu toe”, zegt van Daatselaar. “We zien vaak dat van de vijf apparaten in huis er bijvoorbeeld maar drie aanstuurbaar zijn.” Dat komt onder andere door verschillen in merken en systemen. “Heb je net een omvormer van een bepaald merk, dan kan het zijn dat het HEMS-systeem daar niet mee overweg kan. Of mensen hebben een gesloten ecosysteem, waarbij je vastzit aan één leverancier. Voor consumenten kan dat een flinke puzzel zijn. Met de bevindingen van de test, willen wij leden goed kunnen adviseren over de mogelijkheden en beperkingen.”

Niet alleen voor tech-liefhebbers
Het is logisch dat de huidige deelnemers van dit project bovengemiddeld geïnteresseerd zijn in techniek en al flink aan het pionieren zijn binnen de energietransitie. Maar de echte uitdaging ligt volgens Daatselaar bij een bredere groep. “Veel mensen zeggen: ik ben geen techneut, ik wil gewoon dat het werkt. Die groep moet je ook meenemen.”

Daar ziet Vereniging Eigen Huis een duidelijke rol voor zichzelf. “Wij willen mensen helpen bij het maken van keuzes en uitleggen wat de mogelijkheden zijn, inclusief kosten en risico’s.”

Wat levert het op?
De hamvraag van het hele project is of HEMS-systemen daadwerkelijk besparen. Daar heeft Van Daatselaar nog geen definitief antwoord op. “Dat gaan we juist uitvinden”, zegt hij. “We verwachten dat er besparing mogelijk is, bijvoorbeeld door slim laden van een auto of het gebruik van een thuisbatterij. Maar hoeveel dat precies is, moet nog blijken.”

Belangrijk is ook de vergelijking met losse slimme oplossingen. “Veel apparaten kunnen al zelfstandig slim sturen. De vraag is dus: wat voegt een HEMS daar nog aan toe?” De echte meerwaarde kan zitten in samenwerking tussen apparaten. “Dat je een soort verkeersleider hebt in huis”, legt Daatselaar uit. “Bijvoorbeeld dat je warmtepomp iets minder hard draait als je auto aan het laden is, om pieken te voorkomen.”

Onafhankelijk en kritisch
De eindresultaten worden zowel kwalitatief als kwantitatief onderzocht. Voor de data-analyse werkt Vereniging Eigen Huis samen met onderzoeksbureau CE Delft. “Wij sturen niet op een positieve uitkomst. Het kan ook zijn dat een HEMS weinig toevoegt. Dat is net zo waardevol om te weten.”

Veiligheid en afhankelijkheid
Ook cybersecurity wordt meegenomen in de test. “We gaan een pentest uitvoeren, dus we proberen de systemen echt te hacken.”” Daarnaast wordt gekeken naar afhankelijkheid van leveranciers. “Bij sommige oplossingen zit je vast aan een energieleverancier. Als je overstapt, kan je slimme aansturing wegvallen. Dat soort zaken nemen we mee in de beoordeling.”

Is de markt er klaar voor?
Volgens Daatselaar is het antwoord genuanceerd. “Technisch gezien is er al veel mogelijk en de compatibiliteit wordt steeds beter”, zegt hij. “Maar het blijft voor consumenten lastig om de juiste keuze te maken.” Zijn advies: Gaat het om de aankoop van een warmtepomp of thuisbatterij, kies dan voor de bekende merken voor maximale compatibiltieit.

Resultaten volgen
De eerste bevindingen worden binnenkort gedeeld. De volledige resultaten worden naar verwachting in 2027 gepubliceerd, afhankelijk van de voortgang van de installaties. Tot die tijd blijft het Energielab draaien, in de meterkasten, apps en huishoudens van Nederlandse huiseigenaren.