Thuisbatterij als alternatief voor verzwaring: kan peakshaving een wachtlijst overbruggen?

Nederland elektrificeert, en dat heeft gevolgen voor het elektriciteitsnet. In vrijwel heel Nederland gelden inmiddels lange wachttijden voor nieuwe en zwaardere aansluitingen. Voor huishoudens die ondanks hun beperkte aansluiting meer vermogen nodig hebben, voor een elektrische auto of een warmtepomp, is er toch een route: de thuisbatterij. Het antwoord is genuanceerd: een batterij kan de piekvraag afvlakken en zo een verzwaring van de netaansluiting overbodig maken, maar vervangt geen verzwaring van de meterkast zelf. Die moet de gecombineerde stroom juist beter aankunnen.

Sinds 1 juli komen ook kleinverbruikers op een wachtlijst te staan voor een zwaardere aansluiting, mits zij in een gebied wonen waar netcongestie een rol speelt. Dat is inmiddels vrijwel heel Nederland. Netbeheerders geven aan dat huishoudens jaren moeten wachten op een zwaardere aansluiting.

Toch gaat de elektrificatie door. Huishoudens willen investeren in warmtepompen om de hoge gasprijzen te vermijden, of willen een laadpaal aanschaffen om hun elektrische auto te voorzien van zonnestroom die, zeker na het einde van de salderingsregeling, meer waard is als gereden kilometers dan als gift aan de energieleverancier. Deze apparaten vragen soms meer vermogen dan een aansluiting van bijvoorbeeld 1x25 ampère kan leveren.

Hoe werkt peakshaving met een thuisbatterij?

Een thuisbatterij kan hier uitkomst bieden. De batterij vult het tekort aan vermogen aan zodra een warmtepomp, elektrische kookplaat of laadpaal daarom vraagt. Dit heet peakshaving: de batterij vlakt de top van de vermogensvraag af, zodat de piek niet via de netaansluiting hoeft te lopen.

 

Henry Lootens, elektrotechnisch specialist en docent, legt uit dat peakshaving met thuisbatterijen nog niet veel voorkomt, maar dat hij verwacht dat dit zal toenemen. "Bij villa's komt dit wel voor, bijvoorbeeld door het hoge elektriciteitsverbruik van zwembaden en infraroodsauna's. Ook in de klein- en grootzakelijke markt gebeurt het regelmatig, omdat een aansluiting vaak beperkt is tot 3x80 ampère. Bij reguliere particuliere huishoudens kom ik het eigenlijk nauwelijks tegen."

Dat verschil is verklaarbaar: in het mkb speelde netcongestie eerder en zorgde die al langer voor lange wachttijden bij verzwaring van grotere aansluitingen. Daar is peakshaving daarom al een beproefde route, terwijl leveranciers het voor de thuismarkt nog nauwelijks expliciet als functionaliteit aanbieden.

Lootens: "Voor thuisbatterijleveranciers ligt hier nog een grotendeels onontgonnen markt. Als een huishouden slechts enkele kwartieren per dag meer vermogen nodig heeft, kan een batterij uitkomst bieden. Bijvoorbeeld wanneer een verzwaring van 1x25 naar 1x35 ampère of hoger niet mogelijk is."

Technisch is het volgens Lootens geen probleem. "Het optimaliseren van het eigen verbruik is in feite ook een vorm van peakshaving. Zodra de elektriciteitsprijs stijgt, wil je zo min mogelijk stroom van het net gebruiken en laat je de batterij bijspringen. Het principe is hetzelfde; je stelt de grens alleen op nul in. De meeste omvormers zouden dit technisch al moeten kunnen. Het hangt vooral af van de ingestelde drempelwaarde."

Waarom de meterkast de bottleneck is

Hier is een belangrijk onderscheid op zijn plaats. De netaansluiting en de meterkast zijn twee verschillende dingen, en peakshaving raakt ze op tegengestelde wijze. De aansluiting hoeft niet zwaarder, dat is juist het punt. Maar de binneninstallatie krijgt méér te verduren, niet minder.

Lootens legt uit dat peakshaving op een residentiële aansluiting niet per se gevaarlijk hoeft te zijn, mits de batterij goed is aangesloten in de meterkast en goed is ingesteld. "Ook de meterkast moet geschikt zijn voor die extra stroom. Als er 25 ampère uit het net en tegelijkertijd 25 ampère uit de batterij komt, kan er 50 ampère door de kast lopen."

De reactiesnelheid van de batterij is een tweede aandachtspunt. "Dat zit hem in de snelheid waarmee de thuisbatterij het gevraagde vermogen kan leveren", legt Lootens uit. Komt er een piek in de stroomvraag doordat bijvoorbeeld de inductieplaat aangaat, dan moet de batterij snel genoeg leveren. Anders komt de volledige piek eerst bij de hoofdaansluiting terecht en slaat de hoofdzekering af voordat de batterij heeft kunnen bijspringen.

Softwarematig is dat te ondervangen. "Bij laadpalen wordt al vaak met loadbalancing gewerkt om pieken te voorkomen. Daarbij wordt de grens bewust iets lager ingesteld, zodat het systeem op tijd reageert. Met een thuisbatterij kan dat op dezelfde manier: die hoeft niet pas bij 25 ampère bij te springen, maar kan bijvoorbeeld al vanaf 17, 18 of 20 ampère vermogen leveren. Dat is vooral een kwestie van slimme software", aldus Lootens.

Voor hoeveel huishoudens is dit relevant?

Lootens verwacht dat de interesse in peakshaving met een thuisbatterij zal toenemen. Vooral voor huishoudens met een 1x25 ampère-aansluiting kan het nuttig zijn. Dat zijn er in Nederland ruim 1,8 miljoen, blijkt uit een rondgang die Lootens maakte langs de databases van de netbeheerders.

Aansluitingen woningen	Enexis	Liander	Stedin	Rendo	Westland	Coteq	Totaal
1 x 25	531.906	1.126.192	152.151	12.184	9.451	14.722	1.846.606
1 x 35	823.655	1.097.822	1.617.748	20.847	45.953	78.313	3.684.338
3 x 25	1.088.888	1.215.387	323.397	12.544	3.280	50.096	2.693.592
Totalen	2.444.449	3.439.401	2.093.296	45.575	58.684	143.131	8.224.536

Bron: rondgang Henry Lootens langs de databases van de netbeheerders.

Hij voegt eraan toe dat veel huishoudens denken een zwaardere aansluiting nodig te hebben, terwijl in de praktijk al veel terrein te winnen is met slimmer omgaan met de beschikbare capaciteit. Een warmtepomp hoeft niet gelijktijdig met de laadpaal en de kookplaat te draaien; die kunnen elkaar afwisselen, zodat de bestaande capaciteit voldoende blijft.