Troonrede zet energieonafhankelijkheid centraal
Terug
Energieonafhankelijkheid en de overgang naar een duurzame energievoorziening stonden dinsdag 15 september op Prinsjesdag centraal in de Troonrede van Koning Willem-Alexander. Hij wees daarbij onder meer op de rol van kernenergie en wind op zee en waarschuwde dat vasthouden aan een fossiele economie “geen slimme zet” is.
“De economie van morgen kan niet anders zijn dan schoon en duurzaam.” Met die boodschap onderstreepte Koning Willem-Alexander tijdens de Troonrede dat klimaatbeleid niet alleen draait om het terugdringen van broeikasgasemissies. In een instabiele wereld wordt volgens hem ook het belang van energieonafhankelijkheid steeds groter.
Update Metaalunie op Troonrede: Pleiten voor oplossingen netcongestie
Update: Rob Jetten over stikstofaanpak in de Troonrede
Update: Energie Nederland
De zomer van 2026 laat volgens de koning bovendien zien waarom een ambitieus nationaal en internationaal klimaatbeleid nodig blijft. Nederland moet daarom verder verduurzamen én zorgen dat het energiesysteem de groeiende vraag kan opvangen.
“Vasthouden aan de fossiele economie is economisch gezien geen slimme zet, zeker niet op termijn”, aldus Koning Willem-Alexander. Het kabinet wil daarom met urgentie verder met kernenergie en wind op zee en investeren in voorzieningen voor waterstof en CO2-opslag.
Raad van State: geen tijd meer voor uitstel
De Raad van State is hier dinsdag na de Troonrede uitgesproken over. Vice-president Sybrand Buma waarschuwt dat het kabinet klimaatbesluiten niet langer voor zich uit kan schuiven. “Plannen zijn er veel, maar wanneer gebeurt het ook?” aldus Buma in een reactie aan het ANP.
De Raad van State wijst daarbij op de meest recente berekeningen van het Planbureau voor de Leefomgeving. Daaruit blijkt dat het Nederlandse klimaatdoel voor 2030 praktisch niet meer haalbaar is. Nederland streeft naar een vermindering van 55 procent van de broeikasgasuitstoot ten opzichte van 1990. Voor 2040 ligt een reductiedoel van 90 procent op tafel.
PvdD: klimaatmaatregelen ontbreken
Ook vanuit de politiek klinkt kritiek op de beperkte aandacht voor klimaatbeleid in de Troonrede. PvdD-leider Christine Teunissen vindt dat de koning daar meer aandacht aan had moeten besteden. Zij verwijst daarbij ook naar de recente conclusie van het PBL dat de verduurzaming stagneert en klimaatneutraliteit in 2050 nog ver weg is.
“Nu had ik mijn hoop gevestigd op dat er wat extra maatregelen zouden komen, ook waar mensen direct wat aan hebben”, zegt Teunissen tegen het ANP. Als voorbeelden noemt zij meer groen in de buurt en goedkoper openbaar vervoer. “Zodat mensen zien: klimaatbeleid levert ook iets voor mij op. Dat heb ik helemaal gemist.”
Ook voorzieningszekerheid vraagt om keuzes
De energietransitie heeft volgens de Troonrede een dubbele betekenis gekregen. Minder fossiele energie is noodzakelijk voor het klimaat en meer binnenlandse duurzame energie maakt Nederland ook minder afhankelijk van energie-import.
Hiervoor is flexibiliteit en een sterk elektriciteitsnet nodig. “Cruciaal in deze omslag is dat Nederland slimmer omgaat met de pieken en dalen in het aanbod en dat er genoeg capaciteit is op het stroomnet”, aldus de koning. “Uitbreiding daarvan staat hoog op de agenda.”
Meer duurzame opwek moet daarom samengaan met voldoende regelbaar vermogen, opslag, vraagsturing en netcapaciteit. Anders kan de verduurzaming zelf nieuwe kwetsbaarheden in het energiesysteem veroorzaken. Ook stikstof speelt daarbij een rol.
De Troonrede noemt naast wind op zee en kernenergie ook waterstof en CO2-opslag als onderdelen van de toekomstige energievoorziening. Daarmee kiest het kabinet voor een breed palet aan technologieën.
Tweede Kamer moet grenzen stellen
Vereniging Eigen Huis roept het kabinet in een reactie op om huishoudens te beschermen tegen een te hoge energierekening, verduurzaming te stimuleren en de doorstroom van ouderen op de woningmarkt te versnellen.
De energierekening wordt steeds duurder en ingewikkelder. Een hogere gasprijs, onderhoud en uitbreiding van het stroomnet en een serie aan losse maatregelen stapelen zich op, maar huiseigenaren krijgen te weinig bescherming tegen wat die maatregelen per maand gaan kosten. Vereniging Eigen Huis vraagt het kabinet een kader uit te werken over wat energiemaatregelen een huishouden mogen kosten: elke maatregel die de energierekening raakt moet daar eerst aan worden getoetst. Als de maatregel leidt tot een te grote stijging van de rekening, moet de maatregel worden aangepast of moeten huishoudens gecompenseerd worden.
Cindy Kremer, algemeen directeur van Vereniging Eigen Huis, zegt tegen het ANP: "Groen gas bijmenging, salderen en hogere netkosten zijn voorbeelden die allemaal hun eigen kostenverhoging met zich met meebrengen. Voor de overheid zijn het losse onderwerpen, voor huiseigenaren staan ze opgeteld op de energierekening. Het is tijd dat de Tweede Kamer hier een grens aan stelt."
Salderen en terugleverkosten niet genoemd
Eén belangrijk onderwerp dat voor miljoenen huishoudens direct gevolgen heeft voor de energietransitie maar niet in de Troonrede wordt genoemd is de afschaffing van de salderingsregeling en terugleverkosten per 1 januari 2027.
