Op een koude donkere avond kan het zelfs in Nederland zomaar gebeuren dat door een piek in de elektriciteitsvraag de stroom uitvalt. Overal donkere huizen en mensen die op zoek gaan naar kaarsen en zaklampen. Toch is er een manier om te voorkomen dat de tv ineens op zwart springt en de vriezer begint te ontdooien: de thuisbatterij. Noodstroomvoorziening is een mooie bijkomstigheid voor veel huishoudens die een thuisbatterij willen aanschaffen en daardoor ook een veelgehoord verkoopargument.

Een thuisbatterij kan in sommige gevallen functioneren als noodstroomvoorziening bij stroomuitval. Maar niet elk systeem is hier automatisch geschikt voor. Wat kan een thuisbatterij echt betekenen als het elektriciteitsnet uitvalt?

De cijfers liegen er niet om, Nederlanders zijn in grote aantallen thuisbatterijen gaan aanschaffen, bevestigt ook Remy Oomens, hoofd productmanagement bij Libra Energy. Hij ziet de populariteit van de thuisbatterij exploderen. “We zien echt een hele harde groei: we zitten nu al over de helft van wat we in heel 2024 aan batterijen hebben verkocht en dat in nog geen anderhalve maand.”

De belangrijkste drijfveer achter de verkopen is volgens hem het einde van de salderingsregeling. Oomens stelt dat mensen overwegend de thuisbatterij aanschaffen om weer controle te krijgen over hun energierekening. “Het gevoel dat mensen minder terugkrijgen voor hun zonnepanelen draagt ook bij aan het feit dat er meer interesse is in thuisbatterijen”, voegt Oomens toe.

Niet elke thuisbatterij is automatisch geschikt als noodstroomvoorziening

Het is niet zo dat elke batterij zomaar geschikt is om te dienen als noodstroomvoorziening. Deze moet daar speciaal voor worden ingericht en aangesloten. “De aansluiting is wel cruciaal, want ik denk dat 90 procent van de huidige thuisbatterijsystemen gewoon uitvalt als de stroom uitvalt”, legt hij uit. Dat komt doordat veel systemen niet standaard zijn ingericht om zelfstandig een net te simuleren als de netspanning wegvalt.

Oomens gaat verder: “Als het net wegvalt, moet de omvormer stroom gaan simuleren, maar dat kan niet zolang het net nog onder spanning staat. Daarvoor heb je schakelingstechniek nodig, en dat verschilt per systeem.” Daarnaast kan het gevaarlijk zijn als de batterij stroom teruglevert aan het net tijdens werkzaamheden aan kabels: “Dan zou dat heel gevaarlijk zijn. Dus dat mag niet.”

Steeds meer onzekerheid over leveringszekerheid

Oomens vindt het niet gek dat er steeds meer wordt gekeken naar de thuisbatterij als noodstroomvoorziening. “Je moet eens op het internet zoeken op stroomuitval, dan kom je genoeg recente artikelen tegen over plekken waar de stroom lokaal is uitgevallen. Dat is soms maar een uurtje, maar het laat wel zien dat we niet meer kunnen uitgaan van een 100 procent flexibel en feilloos net”, zegt hij.

Hij wijst ook op de realistische discussie over netstabiliteit: “Je hoort netbeheerders zeggen dat de beschikbaarheid van het elektriciteitsnet van 99,99 procent misschien omlaag kan. Dat creëert ruimte op het net, maar betekent ook dat we iets meer risico moeten accepteren.”

Officiële cijfers van Netbeheer Nederland laten nog steeds zien dat de betrouwbaarheid van het Nederlandse elektriciteitsnet rond de 99,99 procent ligt. Dat behoort tot een van de hoogste ter wereld. Tegelijkertijd wijzen sectoranalyses erop dat de energietransitie en toenemende decentrale opwek het net steeds meer belasten, waardoor het onmogelijk wordt om te blijven rekenen op dezelfde marges van gegarandeerde beschikbaarheid in de toekomst.

Netbeheerder TenneT waarschuwt bovendien dat, vooral na 2030, langere uitvalperioden steeds realistischer worden als de balans tussen vraag en aanbod niet anders wordt georganiseerd.

Ook zijn er geopolitieke spanningen die tot netuitval zouden kunnen leiden. “Cyberdreigingen, sabotage en uitval van vitale infrastructuur zijn geen abstracte risico’s meer, maar reële scenario’s waar ook techniekbedrijven direct mee te maken kunnen krijgen”, stelde voorzitter van Techniek Nederland Mark Harbers onlangs in een rapport over de weerbaarheid van de technieksector.

Wat kan een thuisbatterij betekenen bij stroomuitval?

Over de vraag of een standaard thuisbatterij van bijvoorbeeld 15 kilowattuur voldoende is om bij een stroomstoring het huis draaiende te houden, is Oomens genuanceerd: “Je gaat niet drie dagen lang op je thuisbatterij kunnen draaien, want hij moet überhaupt maar vol zitten tegen de tijd dat de stroom uitvalt.” Maar hij ziet wel duidelijke meerwaarde: “Het mooie van als je een batterij hebt, is dat je zonnepanelen ook blijven werken als je die erop hebt aangesloten.”

Daarnaast duurt een stroomstoring volgens Netbeheer Nederland bij een onvoorziene storing gemiddeld 69,8 minuten. Bij voorziene onderbrekingen is dit slechts 23,3 minuten. “Dat klinkt niet lang, maar als je dan voor een elektrische poort of deur staat is dat wel vervelend. Of als je exotische huisdieren hebt met een verwarmd aquarium”, voegt Oomens eraan toe.

Oomens benadrukt dat het vooral maatwerk is. Afhankelijk van woonomstandigheden, gezinssituatie en energieverbruik kan een batterij meer of minder waarde hebben. Daarbij hoeft het niet altijd uitsluitend technisch of grootschalig te zijn. Oomens geeft als voorbeeld: “Als ik gewoon een draagbaar batterijtje met stopcontact aansluit op mijn cv, dan heb je verwarming in de winter.”

Gedeeltelijke versus volledige noodstroom

Er zijn verschillende niveaus van noodstroomvoorziening. Oomens legt uit dat veel hybride omvormers standaard een backupport hebben: “Dan kun je bijvoorbeeld je verlichting, koelkast en internet altijd op die backupport van de omvormer zetten, zonder aanpassingen in de groepenkast.” Dat biedt al een stukje zekerheid. Wil je echter een volledige backup van je hele woning, dan zijn extra componenten zoals een schakelkast noodzakelijk en die zijn kostbaar.

Oomens ziet dan ook in de verkopen dat de thuisbatterijen met noodstroomvoorziening echt nog wel in de minderheid zijn, maar dat de vraag wel groeit. Hij zal tijdens Solar Solutions de thuisbatterij als noodstroomvoorziening verder toelichten tijdens een seminar.