In het tussenverslag van de formatie, van Rob Jetten en Henri Bontenbal worden onder andere energie-plannen gepresenteerd. De energiesector reageert overwegend positief op de plannen. Brancheverenigingen zijn te spreken over de prioriteit die wordt gegeven aan het uitbreiden van het stroomnet, het vereenvoudigen van vergunningsprocedures voor energieprojecten en de plannen om de industrie te elektrificeren.

“De verduurzaming stokt, het energienet zit vol en de stikstofcrisis houdt bouwprojecten tegen. Mensen maken zich zorgen over de betaalbaarheid van de energietransitie. Toch geloven wij in een eenvoudig, maar krachtig principe: een sterke economie, waar gewone Nederlanders van profiteren, en een leefbare aarde kunnen hand in hand gaan”, schrijven Jetten en Bontenbal. Om de Nederlandse economie en concurrentiepositie te verbeteren, willen zij inzetten op techniek en innovatie, groene industrie, en het aantrekken van talent voor ‘het realiseren van grote transities’.

In hun tussenverslag delen ze onder andere plannen voor de energietransitie. Naast verduurzaming gaat de ‘energieparagraaf’ ook over energiezekerheid en de betaalbaarheid van energie. Zoals beide partijen in hun verkiezingsprogramma schreven, krijgt het aanpakken van netcongestie de hoogste prioriteit. Op de meest urgente plekken wordt het net eerst uitgebreid en door een Crisiswet Netcongestie worden vergunningen sneller verleend en wordt ingegrepen als het werk aan het stroomnet stagneert. Verder moet de beschikbare netcapaciteit beter benut worden met prikkels in nettarieven, flexcontracten en energiehubs.

Ook willen ze de uitrol van energieprojecten stimuleren: “We verlengen de SDE++ na 2030 ten behoeve van de uitrol van duurzame energiebronnen. We willen ervoor zorgen dat nieuwe duurzame elektriciteitsbronnen op een ‘netbewuste’ wijze in het energienetwerk worden ingepast.”

Verder willen Bontenbal en Jetten ‘vol blijven inzetten’ op warmtenetten, ook om netcongestie te verminderen. Daarbij willen ze mensen zo snel mogelijk duidelijkheid geven of zij een warmtenet krijgen of moeten inzetten op een andere verduurzamingsmethode. Ook zeggen ze bereid te zijn om de overheid private warmtenetten over te laten nemen, om warmtenetten betaalbaar te houden.

Via woningverduurzaming willen Jetten en Bontenbal de energierekening betaalbaar te maken, bijvoorbeeld met een Nationaal Isolatie Offensief. Verhuurders worden verplicht om energielabels E, F en G per 2028 uit te faseren en labels C en D per 2040. Ook komt er structureel budget voor het Noodfonds Energie, nu is dat nog incidenteel.

Tenslotte is het plan om een capaciteitsmarkt te introduceren om de leveringszekerheid van elektriciteit te waarborgen. En hoewel de klimaatdoelen voor 2030 lastig worden, zeggen Bontenbal en Jetten in te zetten op het halen van de klimaatdoelen van 2040 en 2050.

Ook vergroening van de industrie staat hoog op de agenda. “We zetten vol in op elektrificatie, omdat dit de belangrijkste route is om de industrie te verduurzamen”, schrijven Jetten en Bontenbal. Ze willen de nationale CO2-heffing afschaffen en elektriciteitskosten verlagen, zo moet een gelijk speelveld ontstaan voor bedrijven. Ook worden ‘harde maatwerkafspraken’ gemaakt en worden bestaande afspraken voortgezet.

Reacties uit de sector

Jinny Moe Soe Let, directeur beleid en communicatie bij Netbeheer Nederland reageert: “We zijn blij met de concrete en scherpe keuzes van D66 en CDA om vol in te zetten op een integraal energiesysteem van eigen bodem. Het tussenrapport biedt een stevige basis, met positieve aandacht voor leveringszekerheid, de opschaling van waterstof, groen gas en collectieve warmtenetten, het versnellen van vergunningverlening en het beter benutten van het elektriciteitsnet.”

“Verder onderstreept het rapport terecht het belang van sneller bouwen van energie-infrastructuur. Het voorstel voor een Crisiswet Netcongestie biedt daarbij waardevolle aanknopingspunten. Wij gaan hierover graag verder in gesprek, bijvoorbeeld over hoe deze wet voort kan bouwen op het bestaande Versnellingspakket.”

“Dit formatierapport laat zien dat het helder is dat zon, wind en opslag aan de basis van deze nieuwe economische realiteit staan”, reageert Holland Solar. Volgens de branchevereniging is goedkope en voorspelbare elektriciteit essentieel voor economische groei, geopolitieke onafhankelijkheid en een duurzame samenleving.

Holland Solar is blij dat het rapport het belang van een verdere uitrol van zon op land en op grote daken benadrukt, evenals de voorstellen die worden gedaan om dat te versnellen: de SDE++ en Contracts for Difference. Ook is Holland Solar tevreden dat het Warmtefonds wordt voortgezet en dat er een oplossing gezocht gaat worden voor het voorkomen van dubbele belasting op (thuis)batterijen.

Ook Femke Brenninkmeijer, voorzitter van Energie Nederland reageert op het rapport. “Het tussenverslag stemt ons hoopvol dat het ook voor de vervolggesprekken duidelijk is dat we een sterke en weerbare energiesector voor Nederland moeten behouden.” Volgens Energie Nederland hebben Jetten en Bontenbal gezocht naar een balans tussen betaalbaarheid, duurzaamheid en leveringszekerheid van energie.

“Verheugd is Energie-Nederland ook over het voornemen tot het instellen van een capaciteitsmarkt. Dit is namelijk de beste waarborg voor leveringszekerheid van elektriciteit, die anders deze periode in de knel kan komen. En het plan om netcongestie aan te pakken met een crisiswet laat zien dat hier terecht een grote prioriteit bij wordt gelegd.”

Ook de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE) heeft goede hoop door het tussenrapport. “De NVDE leest in dit tussenverslag kansen om Nederland van het slot te halen en de bouw van duurzame energie(infra)projecten te versnellen. Ook zet het de deur open voor maatregelen die een betaalbare energierekening voor mensen en bedrijven opleveren.”

De NVDE zegt onder andere blij te zijn met het verlengen van de SDE++ na 2030, maar benadrukt wel dat het belangrijk is dat er ook tussen 2027 en 2030 budget beschikbaar wordt gesteld. Ook zijn ze tevreden met de Crisiswet Netcongestie en de daarbij horende snelle vergunningsprocedures, een snellere uitrol van betaalbare warmtenetten, de plannen voor woningverduurzaming en het aantrekkelijk maken van elektrisch rijden.