De discussie over het volle elektriciteitsnet zorgt voor steeds meer verwarring bij huiseigenaren. Zeker na de berichten over het verkrijgen van een nieuwe aansluiting of het uitbreiden van de aansluiting van 1 fase naar 3 fasen in Utrecht, ontstaat er onrust. Veel mensen vragen zich af: kan ik straks nog wel een warmtepomp nemen? Of elektrisch rijden? Onafhankelijk energie-expert Dennis van der Meij pleit voor meer nuance en meer uitleg. Mensen wordt onnodig angst aangepraat.”

Volgens energie-expert Dennis van der Meij wordt het probleem veel te zwart-wit gebracht. “Mensen krijgen nu het idee dat een warmtepomp alleen werkt met een 3-fase aansluiting. Maar dat klopt gewoon niet. In heel veel woningen kan een warmtepomp prima draaien op een 1-fase aansluiting van 25 ampère. Dat leggen Nando Tolboom, expert op het gebied van warmtepompen en thermodynamica, met elektrotechnisch specialist Henry Lootens haarfijn uit in hun position paper.”

Van der Meij pleit daarom voor meer nuance én meer uitleg. “Er wordt ontzettend veel gecommuniceerd over de energietransitie, maar lang niet altijd duidelijk. Daardoor raken mensen het overzicht kwijt.”

“De energietransitie dreigt een soort shitshow te worden”
“De overheid en netbeheerders laten steken vallen in communicatie. En de media helpt ook niet altijd mee: berichten worden uitvergroot of uit context gehaald. Mensen denken daardoor al snel dat verduurzamen straks niet meer kan”, aldus van der Meij. Volgens van der Meij ontstaat er daardoor onnodige paniek. “We krijgen hier een hoop gedoe van. Mensen snappen het gewoon niet goed en dat is ook niet zo gek.”

Nederland zit in een nieuwe fase van de energietransitie
Volgens Dennis is het belangrijk om te begrijpen waar Nederland nu staat. “De afgelopen tien jaar draaide alles om opwek: zonnepanelen en windmolens. Dat heeft gewerkt. Inmiddels wordt ongeveer de helft van onze elektriciteit duurzaam opgewekt.”

Maar juist dat succes zorgt nu voor nieuwe uitdagingen. “Stroom moet gebruikt worden op het moment dat het wordt opgewekt. Je kunt elektriciteit niet zomaar grootschalig bewaren voor later. Dus op momenten met veel zon en wind is er soms meer aanbod dan vraag.”

Dat verklaart ook de lage of zelfs negatieve stroomprijzen die steeds vaker voorkomen. “Dat is eigenlijk een signaal van het systeem: er is op dat moment te veel aanbod.”

Het probleem is niet verbruik, maar piekbelasting
Zeker in bestaande aansluitingen is er vaak nog veel meer mogelijk dan mensen denken. Volgens hem draait het vooral om inzicht in het eigen verbruik. “Mensen moeten beter begrijpen hoe hun woning of bedrijf werkt, hoeveel stroom ze tegelijk gebruiken en waar de pieken ontstaan.”

Het gaat dus vooral op de momenten waarop alles tegelijk gebeurt. “Het gaat niet om het totale verbruik per jaar, maar om die pieken”, legt hij uit. Die piekbelasting ontstaat bijvoorbeeld wanneer mensen aan het einde van de dag thuiskomen en tegelijkertijd gaan koken, de elektrische auto aan de laadpaal hangen, de warmtepomp aanslaat en andere apparaten stroom vragen. “Maar dat hoeft helemaal niet tegelijk”, zegt Van der Meij. “Je kunt een auto ook ’s nachts laden of bewust kiezen voor een lager laadvermogen.”

Volgens hem ligt daar een groot deel van de oplossing: slimmer omgaan met wanneer apparaten energie gebruiken. Daarmee kunnen huishoudens vaak veel meer met hun bestaande aansluiting dan ze denken.

Individuele oplossingen kunnen collectief een probleem worden
Wat het extra ingewikkeld maakt, is dat slim gedrag op individueel niveau soms juist collectieve problemen veroorzaakt. “Als iedereen tegelijkertijd goedkoop gaat laden of apparaten aanzet omdat de stroomprijs laag is, krijg je juist nieuwe afname pieken op het net.” Daarom verwacht Van der Meij dat slim energiegebruik steeds belangrijker wordt.

Wat kunnen consumenten wél doen?
Volgens Van der Meij hoeven mensen absoluut niet in paniek te raken, maar is bewustwording wel essentieel. Hij benadrukt dat huishoudens eerst goed moeten kijken naar hun eigen situatie. Heb je bijvoorbeeld een eigen oprit, wil je overstappen op een warmtepomp en hoeveel stroom gebruik je daadwerkelijk? Dat verschilt namelijk sterk per huishouden.

Daarnaast draait veel volgens hem om het voorkomen van piekbelasting. “Niet alles hoeft tegelijk aan”, zegt Van der Meij. Door bewuster om te gaan met wanneer apparaten stroom gebruiken, kan een huishouden vaak al veel slimmer omgaan met de bestaande aansluiting.

Ook waarschuwt hij ervoor om niet zomaar standaardoplossingen te kiezen. “Je moet systemen kiezen die passen bij je woning en je situatie. Niet zomaar een batterij aan de muur hangen omdat iemand zegt dat het moet.”

Tot slot wijst hij op het slim benutten van zelf opgewekte stroom. Huishoudens met zonnepanelen kunnen veel winst behalen door energie te gebruiken op momenten dat de zon stroom produceert. “Probeer je eigen zonnestroom zoveel mogelijk direct zelf te gebruiken.” Denk aan een (warmtepomp) boiler voor warm tapwater, een thuisaccu voor je nacht verbruik of de warmtepomp die je woning alvast wat voorverwarmt zodat hij in de kookpiek minder vermogen vraagt.

Prijsprikkels gaan gedrag sturen
Volgens Van der Meij zal gedrag in de toekomst steeds meer gestuurd worden door dynamische energieprijzen. “Eigenlijk net zoals vroeger met dag- en nachttarief. Als stroom duurder wordt op piekmomenten, gaan mensen vanzelf slimmer omgaan met verbruik.”

“Er kan nog heel veel”
Ondanks alle berichten over netcongestie wil Dennis vooral één boodschap meegeven:
“Mensen worden nu onnodig bang gemaakt. In bestaande installaties kan vaak al ontzettend veel. Het probleem is niet dat verduurzamen niet meer kan, we moeten het gewoon slimmer doen.”