De warmterecords worden elk jaar gebroken en ook 2024 vormde daarin geen uitzondering. De steeds warmer wordende jaren hebben ook invloed op de betrouwbaarheid en prestaties van duurzame energiesystemen. 2024, het warmste jaar ooit gemeten, vormt volgens het rapport Climate-driven Global Renewable Energy Resources and Energy Demand een kantelpunt in de mondiale energievoorziening, niet alleen in de energievraag, maar ook in de energie-opwek. De gemiddelde mondiale temperatuur lag ongeveer 1,55 graden Celsius boven het pre-industriële niveau.

Het rapport brengt systematisch in kaart hoe klimaatvariabiliteit, van hittegolven tot veranderende windpatronen en neerslag, het energiesysteem kan beïnvloeden. De conclusie van de onderzoekers luidt dat klimaatverandering niet langer alleen een milieuprobleem is, maar ook een structurele rol speelt in de duurzame sector.   

Een van de meest in het oog springende bevindingen is dat de wereldwijde energievraag in 2024 ongeveer vier procent hoger lag dan het gemiddelde gedurende tussen 1991 en 2020. Dat komt vooral door de warmere zomers die er de afgelopen jaren zijn geweest. Hogere temperaturen leiden tot een sterke toename van het gebruik van airconditioning en koelsystemen, vooral in stedelijke gebieden.

De warmere zomers, met bijbehorende hittegolven, zorgden er ook voor dat er langdurige piekbelastingen waren op de elektriciteitsnetten. Dat toont duidelijk aan dat de energietransitie niet alleen draait om van het gas af te gaan en dergelijke, maar ook dat de infrastructuur moet worden aangepast aan het extremere klimaat.

Potentie verschuift regionaal

Tegelijkertijd laat het rapport zien dat ook de productie van hernieuwbare energie zelf onderhevig is aan klimaatinvloeden. Zonne-energie, windenergie en waterkracht reageren direct op weers- en klimaatschommelingen. In sommige regio’s leidde extra zoninstraling tot hogere zonneproductie, terwijl veranderende windpatronen op andere plekken juist tot lagere opbrengsten van windparken zorgden.

Wereldwijd blijft de geïnstalleerde capaciteit van hernieuwbare energie overigens wel groeien en bedraagt deze inmiddels meer dan 4.400 gigawatt. De groei is vooral te danken aan de zon en wind. Toch is de verdeling ongelijk. Afrika beschikt bijvoorbeeld over een enorm zonnepotentieel, maar vertegenwoordigt nog altijd slechts een klein deel van de mondiale capaciteit. Dat betekent dat het continent veel potentie kent om te investeren, maar dat er ook veel structurele barrières zijn rond financiering en de infrastructuur.

In het rapport zijn modellen van het European Centre for Medium Range Weather Forecasts gebruikt. Deze modellen konden belangrijke afwijkingen maanden van tevoren signaleren.  Deze modellen bieden dus goede uitkomst voor energiebedrijven en netbeheerders. Als zij op tijd weten wanneer er een uitzonderlijk warme zomer of dunkelflaute op komst is, kunnen zij hun planning en strategie daar op aanpassen.

Volgens de opstellers van het rapport is het integreren van klimaatdata in energieplanning geen luxe meer, maar noodzaak. Energiesystemen worden complexer naarmate het aandeel hernieuwbare bronnen toeneemt. Tegelijkertijd maakt klimaatverandering productie en vraag minder voorspelbaar. Betrouwbare prognoses kunnen helpen om risico’s te beperken en leveringszekerheid te waarborgen.

Implicaties voor internationaal beleid

Op mondiaal niveau zijn er onlangs ambitieuze doelen opgesteld. Tijdens de klimaattop in Dubai werd in de zogeheten COP28 UAE Consensus afgesproken om de wereldwijde capaciteit voor hernieuwbare energie tegen 2030 te verdrievoudigen en de energie-efficiëntie te verdubbelen.

De onderzoekers zeggen daarover dat deze doelstellingen moeten worden bekeken in het licht van een veranderend klimaat. Meer hernieuwbare capaciteit alleen is niet voldoende, want systemen moeten ook klimaatbestendig zijn. Om dat te bereiken moet er geïnvesteerd worden in opslag, flexibiliteit van het net en betere regionale spreiding van productiebronnen.

Daarnaast tonen de onderzoekers ook aan dat de hogere temperaturen wel een positieve keerzijde van de medaille kennen, ook al zorgt een stijgende energievraag natuurlijk voor hogere kosten voor bedrijven en huishoudens. In kwetsbare landen kan dat de ontwikkeling afremmen en ongelijkheid vergroten. Maar tegelijkertijd biedt de energietransitie kansen voor investeringen, werkgelegenheid en technologische innovatie, zo lang beleidsmakers rekening houden met klimaattrends.

Het warmterecord van 2024 fungeert daarbij als wake-up call. Hogere temperaturen jagen de vraag naar elektriciteit aan, terwijl dezelfde klimaatverandering de beschikbaarheid van hernieuwbare bronnen beïnvloedt. Die dubbele dynamiek vergroot de druk op energiesystemen wereldwijd.