Netcongestie is een van de grootste problemen in de energietransitie. Projectontwikkelaars, vanuit de overheid of particulier, lopen hier ook tegenaan. Wanneer zij al in een gevorderde fase van een project kunnen ze te horen krijgen dat ze geen aansluiting krijgen vanwege netcongestie. Dat is een flinke domper, wat kun je dan het beste doen om tot een succesvol project te komen? In een webinar, georganiseerd door TKI, vertelden meerdere sprekers hoe zij in deze dergelijke situatie te werk zijn gegaan.

Else Veldman werkt als consultant bij Krachtwerk en schetst hoe de gemeente Amsterdam met netcongestie omgaat. “Er zijn veel projecten op de wachtlijst voor een aansluiting komen te staan Dat leidde ertoe dat we als gemeente naar projecten keken en probeerden te voorkomen dat die stil kwamen te liggen. De oplossingsrichtingen om hier mee om te gaan zijn grofweg dat je kritisch moet kijken naar welke capaciteit er is. Daarnaast moet de warmte- en elektriciteitsvraag verlaagd en geoptimaliseerd en optimaal benut worden. Als er geen capaciteit meer is moet je netneutraal gaan opwekken en inpassen.”

In Amsterdam zijn meerdere projecten in een latere fase tegen het netcongestieprobleem aangelopen. Veldman geeft een overzicht en welke oplossingen hiervoor bedacht zijn. “Het World of Food-project bijvoorbeeld, dat zijn 350 woningen met een Foodcourt en McDonalds erbij. Daar speelde al in een vroeg stadium dat er wel bestaande aansluitingen waren maar daar was uitbreiding voor nodig, ook voor laadpalen voor de te bouwen parkeerplaats. Die kwam er niet. Toen zijn we naar de al bestaande aansluitingen gaan kijken. De laadpalen zijn nu uitgesteld tot er meer capaciteit is.”

“Bij het project van de Energiehub Bijlmer-Noord zijn wel zelf al snel gaan kijken hoe we de energie beter konden verdelen”, gaat Veldman verder. “We keken met partijen uit de Bijlmer hoe we energie slimmer konden verdelen en zo uitbreiden. Er is met partijen een letter of intent getekend en ook een analyse gemaakt om te kijken wat er mogelijk is.”

Virtuele netcongestie

Tim van der Himst werkt voor het bedrijf Resourcefully en gaat dieper in op een casus uit Amsterdam-Zuidoost. Bij een van de projecten daar wordt WKK (Warmte Kracht Koppelingen) op een slimme manier ingezet. “Het project Werkstad Overamstel heeft zes kavels die op het punt staan gebouwd te worden. Er moeten woningen komen, shortstay-verblijven, kantoorruimtes, maatschappelijke voorzieningen. De komende vijf jaar is er geen optie om Gecontracteerd Transportvermogen (GTV)  te verkrijgen door netcongestie.”

In de zoektocht naar een oplossing heeft Resourcefully eerst een energiebuurtscan, ontwikkeld door Liander, gebruikt. “Daarmee kregen we een duidelijk beeld van de energiebelasting”, zegt Van der Himst. “Want we zien ook vaak dat dat ontwikkelaars de piekbelasting overschatten en vervolgens te veel capaciteit aan de netbeheerder vragen. Dan ontstaat virtuele netcongestie.”  

“Bij dit project hadden de geplande woningen al capaciteit verkregen. Het gaat dus om de grootverbruikaansluitingen. Er is 2.150 kilowatt gelijktijdig nodig, dat is dus de piekbelasting. De beste oplossing die uit ons onderzoek naar voren kwam was de Groeps-CBC. Dat is een contractvorm waarbij capaciteit op afname door de netbeheerder wordt gelimiteerd wanneer er sprake is van netcongestie. Een dag van tevoren bepaalt de netbeheerder op welke kwartieren er minder vermogen beschikbaar is. Het beschikbare totale vermogen mag dan over de groep verdeeld worden en kan nooit lager zijn dan de GTV.”

“Met de Groeps-CBC kunnen projecten door gaan”, zegt Van der Himst. “In het geval van het Werkad Overamstelproject zei Liander dat dat nu helaas niet kan, door netcongestie die bij TenneT speelt. Maar wij zijn overtuigd dat dit de beste oplossing is, dus we willen er mee verder.”

Verzachters

Paul Scheer van Maaswaal heeft voor zijn werk bij de provincie Utrecht al veel te maken gehad met netcongestie en geeft een voorbeeld van een oplossing die bij een project is gebruikt. “Bij het project De Nieuwe Tuin werd een van de eerste netcongestieverzachters gebruikt.” Een congestie-verzachter is een partij waarvan de netbeheerder vaststelt dat het toekennen van transportcapaciteit aan deze partij ertoe leidt dat de beschikbare transportcapaciteit voor overige partijen toeneemt en niet leidt tot toename van congestie in het net van een andere netbeheerder.

“De Nieuwe Tuin is geen woningbouw maar een renovatieproject voor een kantoorgebouw en maakt tastbaar hoe goed zo’n verzachter kan werken”, gaat Scheer Van Maaswaal verder. “Het kantoorgebouw zit bij Hoog Catherijne en de Rabobank zat daar vroeger in, maar het heeft zo’n dertien jaar lang leeg gestaan. Er is nu een projectplan gemaakt waarbij het gebouw Parisproof wordt ontwikkeld met alles erop en eraan. Maar anderhalf jaar geleden werd duidelijk dat er geen capaciteit verkregen kon worden.”

“De ontwikkelaars wilden megawatt inzetten maar dat kon niet. In 2024 kwamen de verzachters vanuit de Autoriteit Consument en Markt (ACM) in beeld en toen zijn we die route gaan verkennen. De ontwikkelaars wilden off grid gaan. Het kwam erop neer dat ze dan voor 7.000 uur per jaar aan capaciteit nodig hadden. En ze wilden een megagenerator in de kelder plaatsen. Maar wij dachten dat het beter kon. Want het is zonde om het net helemaal te mijden terwijl er toch best vaak ruimte is.”

“De oplossing waar we voor kozen  was dat er een generator in de kelder kwam die altijd een megawatt terug kan leveren”, zegt Scheer Van Maaswaal. “Dus wanneer netbeheerders een piekbelasting zien, kan de generator een verzachter geven. We hebben samen voorwaarden op papier gezet waardoor de generator in plaats van 6.000 uur per jaar maar 800 uur hoeft te draaien. Vorige week was er een feestelijke opening bij het gebouw en over anderhalf jaar is alles klaar.”