De auto die zichzelf oplaadt met zonlicht spreekt tot de verbeelding. Volgens het rapport SolarMoves van Onderzoeksinstelling TNO kan die belofte bovendien bijdragen aan een oplossing voor een van de grootste hoofdpijndossiers van dit moment: netcongestie. Maar hoe realistisch is dat toekomstbeeld? “Het helpt, maar lost het probleem niet op,” zegt energie-expert Jasper Engel.

Minder druk op een vol elektriciteitsnet
Elektrisch rijden groeit snel, maar het elektriciteitsnet piept en kraakt. In dat spanningsveld presenteert het Europese project SolarMoves een alternatief: voertuigen die zelf energie opwekken via geïntegreerde zonnepanelen, ook wel Vehicle Integrated Photovoltaics (VIPV).

De potentie is aanzienlijk. Volgens het onderzoek kan een elektrische auto in Centraal-Europa tot 55 procent van zijn energiebehoefte zelf opwekken, en in Zuid-Europa zelfs tot 80 procent. Op grote schaal zou dat de Europese elektriciteitsvraag met 15,6 terrawattuur kunnen verlagen, vergelijkbaar met het jaarlijkse verbruik van honderdduizenden huishoudens. Het idee is eenvoudig: energie opwekken waar je die gebruikt. Geen extra infrastructuur, geen verzwaring van het net. Maar eenvoud in theorie betekent niet automatisch eenvoud in de praktijk.

'De techniek is er al, het gaat om de toepassing'
Volgens Engel zit de innovatie niet in de technologie zelf. “De techniek bestaat al. De belangrijkste vraag is hoe het wordt uitgerold naar de markt, zeker omdat het nu nog om een pilotproject gaat. Daar wringt precies de schoen. Tussen technische haalbaarheid en grootschalige toepassing gaapt vaak een kloof. Kosten, rendement en praktische inzetbaarheid bepalen of een innovatie daadwerkelijk doorbreekt.”

Beperkte opbrengst per voertuig
De cijfers klinken indrukwekkend, maar op voertuigniveau blijft de opbrengst bescheiden. Engel rekent voor: “Bij ongeveer 4 vierkante meter zonnepanelen op een auto kom je uit op zo’n 800 watt vermogen. Dat levert ongeveer 27 kilometer rijbereik per zonnige dag op.” Dat is onder ideale omstandigheden. In de praktijk ligt dat lager. Auto’s staan vaak in parkeergarages, rijden niet constant in de zon en zijn zelden optimaal georiënteerd. Bovendien schijnt de zon in Nederland gemiddeld slechts zo’n 17,5 procent van de tijd. “Dat is relatief weinig,” concludeert Engel. “Het is nuttig als aanvulling, maar niet indrukwekkend.”

Netcongestie: bijdrage, geen oplossing
Het TNO-rapport stelt dat VIPV de druk op het elektriciteitsnet aanzienlijk kan verlichten. In stedelijke simulaties, gebaseerd op data uit Amsterdam, komt het effect neer op een virtuele uitbreiding van de transformatorcapaciteit met 25 procent. Engel erkent dat potentieel, maar plaatst het in perspectief: “Ja, het helpt tegen netcongestie, maar beperkt. Het is een bijdrage, geen oplossing.” Hij wijst erop dat zulke modellen afhankelijk zijn van aannames. “Factoren zoals parkeergedrag en zonoriëntatie zijn cruciaal. Ik wil weten hoe ze tot die cijfers komen.”

Grootste kansen in transport
Waar personenauto’s beperkt blijven in oppervlak en opbrengst, ziet Engel vooral kansen in de logistieke sector. Bestelwagens, trucks en trailers beschikken over veel meer ruimte voor zonnepanelen. “In transport ligt de echte potentie,” zegt hij. “Een trailer heeft al snel 30 vierkante meter beschikbaar. Dan kun je denken aan 30 tot 40 kilometer extra bereik per dag.” Dat maakt het verschil tussen een interessante gimmick en een serieuze businesscase. Zeker omdat transportbedrijven scherp rekenen. “Als het niet rendabel is, doen ze het niet.”

Kosten en rendement als doorslaggevende factor
De grootste hobbel richting opschaling? Geld. Zonnepanelen moeten goedkoper, efficiënter en beter integreerbaar worden in voertuigen. “Het gaat om rendement,” benadrukt Engel. “Zonnepanelen zijn er in allerlei vormen en maten, maar de prijs maakt het nu vaak nog onaantrekkelijk.” Technologische vooruitgang, zoals buigzame panelen of coatings, waar onder meer Mercedes-Benz aan werkt, kan daar verandering in brengen.

Van niche naar systeemverandering?
Het SolarMoves-project, met partners als Lightyear en Fraunhofer ISE, laat zien dat de technologie werkt. Maar opschaling vraagt om meer dan techniek alleen: aangepaste regelgeving, nieuwe rekenmodellen en ‘solar ready’ voertuigen en infrastructuur. Engel ziet het als een ontwikkeling die breder kan doorwerken. Innovaties in voertuigen kunnen uiteindelijk ook de zonne-energiesector als geheel vooruithelpen.

Realisme boven hype
De droom van volledig zelfvoorzienende zonneauto’s blijft voorlopig buiten bereik. Engel vat het kernachtig samen: “Het is geen vervanging van bestaande energiebronnen, maar een aanvulling.” Of, om het volgens Engel concreter te maken, een zonnepark ter grootte van Terschelling zou theoretisch heel Nederland van stroom kunnen voorzien. Alleen moet het ook goed opgeslagen kunnen worden, en daar zit hem nu ook de crux. “En dat is precies de realiteit waar deze technologie mee moet leren leven.”