Door de stijging in de energieprijzen zijn consumenten op zoek naar hoe ze meer grip kunnen krijgen op hun energierekening. Thuisbatterijen, zonnepanelen en warmtepompen zien hierdoor een stijging in populariteit. Echter zijn er nog veel misvattingen rondom de besparingen die met deze duurzame technieken kunnen worden gerealiseerd.

Energie-expert Dennis van der Meij is in zijn rol als adviseur en met zijn deelname aan ‘Het Energie Theater’ regelmatig in gesprek met consumenten en ziet vaak dezelfde aannames terugkomen. Hij legt uit wat de drie meest voorkomende zijn en waar men zich wèl op moet richten.

Vergelijkingssites en installateurs zien de aanvragen de laatste weken oplopen door de stijgende energieprijzen, maar Van der Meij wil in de voorstelling graag meegeven dat het belangrijk is om eerst de basis te begrijpen voordat ze overgaan op het doen van grote investeringen.

“Mijn vader zei altijd: je moet mensen als ze honger hebben geen vis geven maar een hengel zodat ze zelf hun eigen vis kunnen vangen”, vertelt Van der Meij. Voor hem is het begrijpen van de basis de hengel waarmee consumenten zelf kunnen gaan vissen.

‘Zonnepanelen en thuisbatterijen zijn de eerste een beste stap om mee te besparen’

Van der Meij ziet dat veel mensen zich eerst richten op het aanschaffen van zonnepanelen of een thuisbatterij omdat dit gezien wordt als “laaghangend fruit”. Zonnepanelen kunnen bijvoorbeeld in een middag op je dak liggen en een stekkerbatterij is al helemaal snel klaar voor gebruik.

“Deze technieken wordt vaak als vanzelfsprekende stap gezien, maar dat is een misvatting. Het is heel projectafhankelijk. In veel woningen kun je met relatief kleine ingrepen zoals beter isoleren, ventileren en het systeem optimaliseren, het gasverbruik al fors reduceren. Dan kom je op een punt waarop je eerst het maximale uit de bestaande situatie hebt gehaald, voordat je verder gaat kijken.” Van der Meij vergelijkt het met het kopen van de goedkoopste koffiefilters terwijl er niet wordt gekeken naar wat er wordt uitgegeven aan vlees en groente.

‘Stroom wordt goedkoper door de opkomst van duurzame energie’

Van der Meij plaatst ook een kanttekening bij de aanname dat elektriciteit vanzelf goedkoper wordt door de groei van zon- en windenergie. “Het klinkt logisch: als er veel zon en wind is, drukken die door hun lage marginale kosten de prijs en verdringen ze fossiele centrales uit de mix. Maar die centrales blijven wel nodig als back-up.”

Volgens hem leidt dat tot een ander kostenmodel. “Gas- en kolencentrales draaien niet meer continu, maar bijvoorbeeld nog maar een deel van de dag. Hun kosten moeten ze dus in minder uren terugverdienen, of ze krijgen zelfs een vergoeding om stand-by te staan. Die rekening verdwijnt niet, die verschuift.”

De ochtend- en avondpieken worden steeds duurder als de vraag daar blijft toenemen zonder dat er op dat moment meer zon of wind is. Consumenten krijgen een hoger elektriciteit verbruik en de pieken stijgen ook. Als de auto tegelijk gaat laden terwijl je kookt of de warmtepomp aan hebt zal er meer vermogen in de woonwijk beschikbaar moeten zijn op dat moment. De hoge gelijktijdigheid zorgt voor uitdagingen op de laagspanningsnetten mede daarvoor worden er nieuwe tijdsgebonden nettarieven ingevoerd waarmee huishoudens meer gaan betalen op de momenten dat het elektriciteitsnet zwaarder wordt belast.

Volgens van der Meij is dit een logische ontwikkeling: “Juist op momenten dat de zon wegvalt en de vraag hoog is, zoals tijdens de avondpiek, wordt het net het zwaarst belast. Tegelijkertijd neemt de vraag toe door elektrificatie: warmtepompen, elektrische auto’s en elektrisch koken.”

Door kosten sterker te koppelen aan piekverbruik, worden huishoudens en bedrijven gestimuleerd om hun gebruik te spreiden. “Maar in de praktijk betekent het ook dat een groter deel van de systeemkosten bij de eindgebruiker terechtkomt. En juist volledig geëlektrificeerde woningen drukken het zwaarst op het net.”

‘Een thuisbatterij is altijd een goede investering’

Ook de aanname dat een thuisbatterij altijd een goede investering is verdient volgens Van der Meij een flinke dosis nuance. “Als je puur kijkt naar financieel rendement, werkt het eigenlijk alleen als je je hoofdzekering significant kunt verlagen.” Daarmee doelt hij op het besparen op vaste netkosten. “Maar in veel gevallen kun je dat ook zonder batterij bereiken, simpelweg door slimmer te sturen. Bijvoorbeeld door je elektrische auto later te laden. Dan heb je die zwaardere aansluiting én die batterij helemaal niet nodig.” Volgens Van der Meij wordt de businesscase van thuisbatterijen daardoor vaak te rooskleurig voorgesteld.

Tegelijkertijd erkent hij dat de waarde van een batterij in de toekomst kan toenemen, vooral doordat prijsverschillen over de dag groter worden. “Als de avondpiek duurder wordt, stijgt de waarde van stroom die je overdag opslaat en ’s avonds gebruikt.” Maar ook daar zit volgens hem een belangrijke nuance. “Veel plug-and-play batterijen hebben simpelweg te weinig vermogen om in korte tijd echt pieken af te vlakken. Ze hebben wel kilowatturen, maar niet genoeg kilowatts.”

Juist in volledig geëlektrificeerde huishoudens, met bijvoorbeeld een warmtepomp en een elektrische auto, schieten dit soort systemen tekort. “Dan trekt je auto zo’n kleine batterij in een paar minuten leeg. In die gevallen levert het dus nauwelijks iets op.”

Van der Meij staat vrijdag 17 april weer op de bühne in het Schaffelaar theater in Barneveld met Het Energie Theater, ook dan zal de groep experts weer in gesprek gaan met huishoudens om aan te horen wat de vragen zijn over de belangrijkste stappen bij het verduurzamen.

Hij benadrukt dat hij met de voorstelling graag complexe energievraagstukken begrijpelijker maakt voor een breder publiek.  Het is het derde jaar dat dit kenniscollege in het Schaffelaar Theater staat. Naast Dennis van der Meij (pv/opslag/energieprijzen) staan ook Patrick Schimmel (warmtepompen) en Henry Lootens (netcongestie en meterkasten) op het podium om hun kennis delen. De avond wordt in goede banen geleid door presentator Frans Reichardt en hoofdredacteur Eddy Buiting.

“Het moet voelen alsof je in de kroeg aan de bar staat en experts hoort praten, terwijl jij gewoon kunt meeluisteren. Laagdrempelig, zonder jargon, maar wél met inzichten waarvan je denkt: dit is eigenlijk best interessant.” Volgens hem ligt daar een belangrijke opgave voor de sector: inhoud toegankelijk maken zonder de nuance te verliezen.