Het nieuwe jaar zal ook nieuwe stappen in de energietransitie betekenen. Dit jaar gaat de energiewet in, mag er voor het laatst gesaldeerd worden en SDE++ aangevraagd en zal naar verwachting de batterijcapaciteit flink toenemen. Bovenal zal er een nieuw kabinet komen, dat mogelijk belangrijke stappen zal zetten voor de energiesector.  

Het jaar 2026 zal voor de duurzame-energie sector vooral gekenmerkt worden door duidelijkheid. Waar de energietransitie een hoop nieuwe technologieën en problemen met zich meebracht, bieden zich nu allerlei oplossingen aan. Daarmee is niet gezegd dat de oplossingen voor problemen als netcongestie, fluctuerende energieprijzen, ongelijkheid in toegang tot energiebesparende stappen en administratieve drempels allemaal toegankelijk en implementeerbaar zijn. Maar ze zijn er wel.  

Markt voor zonnepanelen stabiliseert  

De grote beleidsmatige instabiliteit van de afgelopen jaren heeft geleid tot aanzienlijke onzekerheid over de toekomst van de zonne-energiesector in Nederland. Wat er in de komende jaren gebeurt, hangt grotendeels af van het beleid van het nieuwe kabinet.  

Drie mogelijke scenario's

Om meer duidelijkheid te scheppen, heeft Dutch New Energy Research (DNE) drie mogelijke scenario’s ontwikkeld die een beeld geven van hoe de sector zich kan ontwikkelen. In het lage scenario ondersteunt de overheid de zonne-energiesector nauwelijks, waardoor de groei beperkt blijft tot het minimale investeringsniveau dat in 2025 is waargenomen. In het hoge scenario richt de overheid zich daarentegen actief op maatregelen om de energie- en klimaatdoelen voor 2030 te behalen. Het basisscenario neemt een positie in tussen deze twee uitersten en gaat uit van gematigde beleidssteun en een stabieler investeringsklimaat.   

In het lage scenario voor zonne-energie blijft de jaarlijkse toename van nieuwe capaciteit beperkt tot ongeveer 1,8 gigawattpiek per jaar, iets minder dan het niveau van 2025. In het hoge scenario, dat uitgaat van krachtig stimulerend beleid, kan de jaarlijkse groei oplopen tot 2,6 à 2,9 gigawattpiek. Het basisscenario schat een jaarlijkse uitbreiding van ongeveer 2,3 gigawattpiek. Afhankelijk van welk scenario werkelijkheid wordt, kan de totale geïnstalleerde capaciteit in 2029 uitkomen tussen 37 en 41 gigawattpiek. 

De stille revolutie: de thuisbatterij wordt in 2026 mainstream

Waar de markt voor zonnepanelen stabiliseert, zal de markt voor batterijen exponentieel groeien, is ook de verwachting van DNE. Op basis van de huidige marktontwikkelingen wordt verwacht dat in 2026 de toevoeging van batterijcapaciteit zal oplopen tot ongeveer 1,7 gigawattuur in de residentiële markt, 650 megawattuur in de commerciële en industriële sector en 550 megawattuur bij grootschalige systemen. In 2027 kan deze groei versnellen tot respectievelijk 4,5 gigawattuur, 1,4 gigawattuur en 1,1 gigawattuur. Dit is jaar op jaar een verdubbeling.  

Waarom bedrijven op batterijen overstappen

In de industriële sector kampt men met de beperkingen van het elektriciteitsnet en dienen de batterijen voor het leveren van meer vermogen wanneer dat nodig is en voorzien zij in stroom wanneer dat schaars of duur is. In het commerciële segment speelt flexibilisering van het elektriciteitsnet een belangrijke rol. Grote batterijen kunnen stroom opslaan bij nationale overschotten en pieken in de vraag opvangen.  

Laatste jaar salderen: wat dit betekent voor de energierekening

In de residentiele markt is de batterijexplosie vooral te wijten aan het afschaffen van de salderingsregeling waardoor huishoudens gaan voorsorteren om hun eigen verbruik van de zonnepanelen zo hoog mogelijk gaan maken door thuisbatterijen aan te schaffen.  

Daarnaast zorgt het afschaffen van de salderingsregeling ook voor een hoop veranderingen op de energierekening. In 2026 gaan steeds meer energieleveranciers terugleverkosten rekenen, omdat zij de kosten van het salderen ergens willen en mogen verhalen. Volgens de Autoriteit Consument & Markt mag dit zolang de terugleverkosten ‘redelijk’ zijn. Zo lang deze kosten aantoonbaar gebaseerd zijn op de kosten die energielevernaciers moeten maken voor het salderen bij huishoudens met zonnepanelen zal dit naar verwachting niet veranderen.  

Nieuwe Energiewet: energiedelen, energiehubs en meer grip op de rekening

Per 1 januari 2026 gaat de Energiewet in. Deze weet geeft onder andere meer mogelijkheden voor energie delen en geeft consumenten meer inzicht in hun energierekening en energiecontract. Ook krijgen energiegemeenschappen een expliciete plaats in deze wet, wat een juridische basis kan bieden voor veel energiecoöperaties. 

Ook krijgen netbeheerders de meer mogelijkheden om de bestaande netcapaciteit beter te benutten, bijvoorbeeld door meer mogelijkheden voor nieuwe contractvormen en energiedelen in energiehubs.  

Is 2026 de laatste SDE++-ronde?

In eerste instantie leek er geen budget te zijn voor een nieuwe SDE++-ronde in 2026. Die ronde komt er toch, en zal waarschijnlijk in het najaar van 2026 openen. Maar dit zal waarschijnlijk (voorlopig) de laatste ronde zijn. Er is namelijk geen budget voor een SDE ronde in 2027. “Het kabinet zal in het voorjaar van 2026 duidelijkheid geven over de benodigde middelen voor de openstelling van 2027”, schreef demissionair minister Sophie Hermans afgelopen december in een kamerbrief. In het formatiedocument van Jetten en Bontenbal wordt de SDE++ wel verlengd na 2030. 

Dit jaar zal ook meer duidelijk moeten worden over de SDE++-vervanger, de Contracts for Difference. Want vanaf 2027 is dit instrument een verplichting vanuit de Europese Unie.  

Nieuw kabinet, nieuwe koers: dit willen D66 en CDA met energie

In juni van dit jaar viel het kabinet, nadat de PVV zich terugtrok. De energiesector uitte zich positief over de verkiezingsuitslag. D66 won nipt de verkiezingen. En een meerderheid van de kamer wil inzetten op het behalen van de huidige klimaat- en energiedoelen en een derde wil de regels zelfs aanscherpen.   

D66 en het CDA namen het voortouw in de formatie die op dit moment nog gaande is. Wat willen die partijen op het gebied van duurzaamheid? De twee presenteerden eerder een gezamenlijke agenda op het gebied van duurzaamheid en wat zij de komende jaren willen gaan doen. Naast verduurzaming gaat de ‘energieparagraaf’ ook over energiezekerheid en de betaalbaarheid van energie. Zoals beide partijen in hun verkiezingsprogramma schreven, krijgt het aanpakken van netcongestie de hoogste prioriteit. Op de meest urgente plekken wordt het net eerst uitgebreid en door een Crisiswet Netcongestie worden vergunningen sneller verleend en wordt ingegrepen als het werk aan het stroomnet stagneert. Verder moet de beschikbare netcapaciteit beter benut worden met prikkels in nettarieven, flexcontracten en energiehubs. 

Ook willen ze de uitrol van energieprojecten stimuleren: “We verlengen de SDE++ na 2030 ten behoeve van de uitrol van duurzame energiebronnen. We willen ervoor zorgen dat nieuwe duurzame elektriciteitsbronnen op een ‘netbewuste’ wijze in het energienetwerk worden ingepast.” 

Verder willen Bontenbal en Jetten ‘vol blijven inzetten’ op warmtenetten, ook om netcongestie te verminderen. Daarbij willen ze mensen zo snel mogelijk duidelijkheid geven of zij een warmtenet krijgen of moeten inzetten op een andere verduurzamingsmethode. Ook zeggen ze bereid te zijn om de overheid private warmtenetten over te laten nemen, om warmtenetten betaalbaar te houden. 

Via woningverduurzaming willen Jetten en Bontenbal de energierekening betaalbaar te maken, bijvoorbeeld met een Nationaal Isolatie Offensief. Verhuurders worden verplicht om energielabels E, F en G per 2028 uit te faseren en labels C en D per 2040. Ook komt er structureel budget voor het Noodfonds Energie, nu is dat nog incidenteel. 

Netcongestie blijft knellen, maar een golf aan netverzwaring komt eraan

De energietransitie in Nederland gaat soms in een razendsnel tempo, maar traditionele netverzwaring kan de groeiende druk op het elektriciteitsnet niet bijbenen. Volgens Lucas van Cappellen doet bij de CE Delft veel onafhankelijk onderzoek voor overheden en andere partijen. Hij legt uit waarom netverzwaring nu langer duurt. “Het verkrijgen van een vergunning en de bijbehorende ruimte komt nu trager van de grond. De deadline dat je nieuwe projecten kan realiseren gaat steeds meer naar achteren en dat vermindert de zekerheid.” 

“Maar we zien ook dat er veel netverzwaring komt en daardoor komt ook meer ruimte. Vanaf 2030 tot 2032 is er in Limburg bijvoorbeeld weer ruimte op het net voor honderden megawatt aan zonnepanelen. Dat geeft bedrijven mogelijkheden maar vereist ook tijdige start met ontwikkelen van die projecten. Er komt dus een enorme golf van netverzwaring aan, ondanks dat die op plekken langer op zich wachten.” 

Crisiswet netcongestie: sneller bouwen, slimmer benutten

In de inhoudelijke agenda van D66 en het CDA is daarom ook de crisiswet netcongestie opgenomen. De wet stelt dat vergunningen sneller kunnen worden verleend en dat er wordt ingegrepen als het werk aan het stroomnet stagneert. Verder moet de beschikbare netcapaciteit beter benut worden met prikkels in nettarieven, flexcontracten en energiehubs. 

“Het rapport stelt terecht het belang van sneller bouwen van energie-infrastructuur aan de kaak”, zegt Jinny Moe Soe Let, directeur beleid en communicatie bij Netbeheer Nederland. “Het voorstel voor een Crisiswet Netcongestie biedt daarbij waardevolle aanknopingspunten. Wij gaan hierover graag verder in gesprek, bijvoorbeeld over hoe deze wet voort kan bouwen op het bestaande Versnellingspakket.” 

Kortom, de oplossingen zijn er. 2026 zal het jaar worden van implementatie van deze oplossingen en duidelijkheid voor de sector. Mocht het D66 en het CDA lukken om te formeren, zal 2026 ook misschien wel het jaar worden van politieke duidelijkheid en een meer stabiele koers dan de afgelopen jaren.